Kịch bản “Haven First” phủ bóng Phố Wall: Dòng tiền tìm nơi trú ẩn giữa căng thẳng Iran

Cuộc tấn công quy mô lớn nhằm vào Iran cuối tuần qua không chỉ làm rung chuyển Trung Đông mà còn kích hoạt một làn sóng dịch chuyển dòng vốn lịch sử, khi các nhà đầu tư toàn cầu đồng loạt rút khỏi tài sản rủi ro và đổ xô vào nơi trú ẩn an toàn, đẩy giá dầu và vàng lên những đỉnh cao mới.

Thị trường tài chính toàn cầu chao đảo trước cú sốc địa chính trị

Sáng ngày 2/3/2026, thị trường tài chính châu Á mở cửa trong tâm lý hoảng loạn khi xung đột leo thang nhanh chóng sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, khiến Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng.

Phản ứng dây chuyền gần như lập tức xảy ra, với Iran phóng loạt tên lửa đáp trả nhắm vào Israel và các căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực. Điều đáng lo ngại nhất là các báo cáo cho thấy eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển dầu quan trọng bậc nhất thế giới, đã chứng kiến sự gián đoạn nghiêm trọng khi nhiều hãng vận tải biển và công ty bảo hiểm rút lui khỏi khu vực.

Theo dữ liệu từ Reuters, trên thị trường phi tập trung cuối tuần qua, giá dầu Brent đã vọt lên quanh mức 80 USD/thùng, tăng 8-10% so với phiên đóng cửa thứ Sáu. Đến đầu giờ sáng thứ Hai tại châu Á, đà tăng thậm chí còn mạnh mẽ hơn với dầu WTI có lúc tăng hơn 11% và Brent vượt mức 13% trước khi thu hẹp đà tăng. Các chuyên gia phân tích của Goldman Sachs nhận định thị trường đã bắt đầu định giá mức phí rủi ro khoảng 18 USD/thùng, tương đương với kỳ vọng eo biển Hormuz sẽ bị đóng cửa hoàn toàn trong vòng một tháng.

Vàng cũng thiết lập những mốc giá ấn tượng. Giá vàng giao ngay tăng 1,8% lên 5.374,25 USD/ounce, trong khi bạc tăng tương tự lên 95,43 USD/ounce. Josh Gilbert, chuyên gia phân tích thị trường tại eToro nhận định: “Vàng vẫn là thước đo rõ ràng nhất cho nỗi sợ hãi của nhà đầu tư. Họ cảm thấy thoải mái khi gửi tiền vào vàng trong thời kỳ bất định và điều đó sẽ không thay đổi”.

Trái phiếu chính phủ Mỹ, đặc biệt là trái phiếu kho bạc kỳ hạn ngắn, cũng chứng kiến làn sóng mua vào mạnh mẽ. Lợi suất trái phiếu 10 năm giảm 3 điểm cơ bản xuống 3,9293%, còn lợi suất trái phiếu 30 năm cũng giảm tương tự xuống 4,6015%. Sự đảo chiều này cho thấy dòng tiền lớn đang tìm đến sự an toàn tuyệt đối, bất chấp triển vọng lạm phát có thể gia tăng do giá năng lượng leo thang.

Chiến lược “Haven First” và những cảnh báo từ Phố Wall

John Briggs, Trưởng bộ phận chiến lược lãi suất Mỹ tại Natixis, mô tả tâm lý thị trường hiện tại là “ưu tiên nơi trú ẩn trước, đặt câu hỏi sau”. Ông nhấn mạnh quy mô của cuộc tấn công và sự trả đũa từ Iran lớn hơn nhiều so với những gì thị trường kỳ vọng, khiến các nhà giao dịch không còn lựa chọn nào khác ngoài việc rút lui về các vị thế phòng thủ.

Dave Mazza từ Roundhill Financial cho rằng tất cả sự chú ý đang đổ dồn vào eo biển Hormuz - nơi xử lý khoảng một phần tư lượng dầu thương mại bằng đường biển của thế giới. Ông đưa ra nhận định đầy thận trọng: “Vấn đề nằm ở rủi ro Hormuz, không phải sự trả đũa. Nếu vận chuyển vẫn thông suốt, thị trường chứng khoán có thể vượt qua. Nếu không, mọi kịch bản lạc quan đều vô nghĩa”.

Trong khi đó, Ed Al-Hussainy, giám đốc danh mục đầu tư tại Columbia Threadneedle Investments, chỉ ra rằng định giá quá cao trên thị trường chứng khoán và tín dụng toàn cầu khiến các nhà đầu tư dễ dàng cắt giảm rủi ro hơn. Ông cho biết mức độ cắt giảm rủi ro lần này là điều khó ai có thể đoán trước, đặc biệt khi thị trường vốn đã căng thẳng với chính sách thuế quan của Mỹ, sự gián đoạn từ AI và áp lực từ tín dụng tư nhân.

Barclays Plc đưa ra cảnh báo mạnh mẽ với những ai đang nghĩ đến việc “bắt đáy”. Ajay Rajadhyaksha, Chủ tịch nghiên cứu toàn cầu của Barclays, phân tích rằng các nhà đầu tư đã quen với những cuộc xung đột địa chính trị bùng phát rồi nhanh chóng lắng xuống, nhưng lần này rủi ro có thể kéo dài hơn do khả năng xảy ra thương vong của Mỹ, các cuộc tấn công nhằm vào lãnh đạo Iran và sự gián đoạn vận chuyển qua Hormuz. “Tỷ lệ rủi ro - lợi nhuận không hấp dẫn. Nếu chứng khoán giảm đủ sâu, ví dụ S&P 500 giảm trên 10%, đó sẽ là thời điểm để mua vào. Nhưng chưa phải bây giờ”.

Kịch bản giá dầu và mối lo ngại về lạm phát

Phân tích từ các tổ chức tài chính hàng đầu cho thấy những kịch bản khác nhau về giá dầu. Bernstein Research cảnh báo việc đóng cửa kéo dài eo biển Hormuz có thể đẩy giá dầu lên 120-150 USD/thùng, thậm chí nghiêm trọng hơn lệnh cấm vận OPEC năm 1973. Theo Bernstein, nếu giá dầu duy trì trong khoảng 120-140 USD/thùng, nhu cầu sẽ bắt đầu bị phá hủy, và nếu vượt 150 USD, nguy cơ suy thoái kinh tế sẽ trở nên hiện hữu.

Về thị trường khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), Bernstein ước tính việc gián đoạn xuất khẩu từ Qatar và UAE sẽ loại bỏ khoảng 83 triệu tấn LNG hàng năm khỏi thị trường, tương đương với lượng khí đốt Nga bị mất năm 2022 - sự kiện từng đẩy giá khí đốt giao ngay lên 40 USD/triệu đơn vị nhiệt Anh. Trong kịch bản này, giá LNG có thể tăng vọt lên 35-40 USD/triệu đơn vị nhiệt Anh.

Wood Mackenzie đưa ra những tính toán chi tiết hơn với kịch bản giá dầu có thể vượt 100 USD/thùng nếu dòng chảy không được khôi phục nhanh chóng. Alan Gelder, Phó chủ tịch cấp cao về thị trường dầu của Wood Mackenzie, so sánh với những ngày đầu của cuộc xung đột Nga-Ukraine, khi nỗi lo mất nguồn cung từ Nga đẩy giá dầu lên trên 125 USD/thùng.

Adam Hetts từ Janus Henderson có cách nhìn thận trọng hơn khi cho rằng mức giá hiện tại phản ánh kỳ vọng về một cuộc xung đột có giới hạn và thời gian ngắn. Ông chỉ ra rằng mức 80 USD tương ứng với cuộc xung đột tháng 6/2025, 90 USD tương ứng tháng 4/2024, và chỉ khi vượt 100 USD kéo dài mới thực sự đáng lo như giai đoạn Nga tấn công Ukraine.

Seema Shah, chiến lược gia trưởng toàn cầu tại Principal Asset Management, phân tích rằng từ góc độ cung-cầu, thị trường dầu hiện khá vững vàng khi nguồn cung toàn cầu vượt cầu, một số nhà sản xuất Trung Đông tăng xuất khẩu và OPEC+ đã đồng ý nâng sản lượng. Tồn kho dầu hiện có cung cấp một bộ đệm, dù mỏng hơn so với trước khi Nga tấn công Ukraine.

Tác động lan tỏa đến chứng khoán và tiền tệ toàn cầu

Thị trường chứng khoán Trung Đông mở cửa phiên Chủ nhật với sắc đỏ bao trùm. Chỉ số Tadawul All Share của Saudi Arabia có lúc giảm gần 5% trước khi thu hẹp đà giảm xuống còn 2%. Đáng chú ý, Boursa Kuwait đã có động thái hiếm hoi khi tạm ngừng giao dịch với lý do “những tình huống bất thường” mà đất nước đang phải đối mặt.

Tại Mỹ, hợp đồng tương lai chỉ số S&P 500 giảm 1%, Nasdaq 100 giảm 1% và Dow Jones giảm 1,1%. Trái lại, cổ phiếu năng lượng và quốc phòng lại thu hút dòng tiền. Exxon và Chevron tăng khoảng 2% trong giao dịch sớm, trong khi các nhà thầu quốc phòng lớn như Lockheed Martin và Northrop Grumman cũng được dự báo sẽ hưởng lợi từ chi tiêu quân sự gia tăng.

Trên thị trường tiền tệ, đồng franc Thụy Sĩ đang mạnh lên so với đồng USD và euro, chạm mức thấp nhất kể từ năm 2015 so với đồng tiền chung châu Âu. Đồng yên Nhật cũng tăng giá, với tỷ giá USD/JPY trượt xuống 155,85. Trái lại, đồng USD mạnh lên nhưng chủ yếu do vai trò trú ẩn chứ không phải do triển vọng kinh tế Mỹ.

Bitcoin trải qua những biến động dữ dội, có lúc rơi về mức 64.000 USD trước khi phục hồi lên 68.000 USD và sau đó dao động quanh 65.300 USD. Dữ liệu từ Deribit cho thấy các quyền chọn bán trị giá 1,87 tỷ USD tập trung ở mức 60.000 USD, cho thấy nhu cầu bảo vệ giảm giá vẫn rất lớn đối với tài sản kỹ thuật số này.

Hàm ý chính sách và chiến lược đầu tư giai đoạn tới

Kevin Gordon từ Charles Schwab phân biệt rõ “rủi ro trang nhất” và “rủi ro lợi nhuận cuối cùng”. Nếu xung đột không có tác động hạ nguồn đáng kể đến tăng trưởng hoặc thu nhập doanh nghiệp, bất kỳ phản ứng tiêu cực nào của thị trường chứng khoán đều có thể chỉ tồn tại trong thời gian ngắn.

Vincent Mortier từ Amundi dự báo trong ngắn hạn, giá dầu có thể tăng 5-10%, lợi suất trái phiếu Mỹ giảm, vàng tăng và chứng khoán giảm nhẹ khoảng 1%. Ông coi đây là cơ hội để chốt lời khi thị trường ở mức cao kỷ lục.

Về tác động với thị trường mới nổi, Brendan McKenna từ Wells Fargo nhận định cú sốc này sẽ đẩy các thị trường mới nổi yếu đi, đặc biệt khi các tài sản này đang bị định giá quá cao và nắm giữ quá nhiều. Frank Monkam từ Buffalo Bayou Commodities đồng tình rằng các đợt bùng phát địa chính trị thường tạo ra đợt bán tháo tạm thời hơn là thị trường giá xuống kéo dài.

Đáng chú ý, JPMorgan Private Bank khuyến nghị các nhà đầu tư xây dựng danh mục đầu tư có khả năng phục hồi cao hơn bao giờ hết, với cả vàng và tiếp xúc với các lĩnh vực mà chính phủ coi là chiến lược quan trọng. Các chuyên gia Madison Faller và Erik Wytenus nhấn mạnh: “Triển vọng tích cực của chúng tôi trong năm vẫn đứng vững, nhưng những sự kiện này củng cố thực tế về một trật tự toàn cầu đang phân mảnh”.

Kết luận

Cuộc khủng hoảng Iran đang tạo ra cú sốc địa chính trị nghiêm trọng, với tác động lan tỏa mạnh mẽ đến thị trường năng lượng, tài sản trú ẩn an toàn và tâm lý nhà đầu tư toàn cầu. Trong bối cảnh eo biển Hormuz bị đe dọa và giá dầu biến động mạnh, chiến lược “haven first” đang chiếm ưu thế. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến nghị nhà đầu tư cần thận trọng, tránh hành động vội vàng và luôn duy trì sự đa dạng hóa danh mục để ứng phó với những bất ổn khó lường phía trước.