Trung Quốc hy vọng 2026 là "năm mang tính bước ngoặt" trong quan hệ với Mỹ

Trong một tuyên bố được đưa ra ngày 8/3 tại cuộc họp báo bên lề kỳ họp của Cơ quan lập pháp Trung Quốc, Bắc Kinh bày tỏ hy vọng năm 2026 sẽ là “năm mang tính bước ngoặt” trong quan hệ với đối thủ cạnh tranh lớn nhất là Hoa Kỳ, đồng thời xác nhận chương trình nghị sự cấp cao đã sẵn sàng cho cuộc gặp thượng đỉnh dự kiến diễn ra vào cuối tháng này.

Người đứng đầu ngành ngoại giao Trung Quốc, ông Vương Nghị, nhấn mạnh đây là một “năm lớn” trong quan hệ giữa hai cường quốc. Theo ông, mặc dù tồn tại nhiều khác biệt, hai nhà lãnh đạo vẫn duy trì trao đổi tốt ở cấp cao nhất, tạo ra sự “bảo đảm chiến lược” cho mối quan hệ song phương.

Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến sẽ có chuyến thăm Bắc Kinh để hội đàm với lãnh đạo Trung Quốc từ ngày 31/3 đến 2/4. Mặc dù không xác nhận trực tiếp chuyến thăm, Bắc Kinh cho biết “chương trình nghị sự cho các cuộc trao đổi cấp cao đã được đặt lên bàn đàm phán”. Phía Trung Quốc kêu gọi cả hai bên chuẩn bị kỹ lưỡng, tạo bầu không khí phù hợp, quản lý khác biệt và loại bỏ những yếu tố gây xao nhãng.

“Thái độ của Trung Quốc luôn tích cực và cởi mở, điều quan trọng là phía Mỹ cũng phải tiến về phía trước để gặp chúng tôi giữa đường”, người đứng đầu ngành ngoại giao Trung Quốc tuyên bố.

Tuyên bố trên được đưa ra trong bối cảnh quan hệ thương mại hai nước đã trải qua nhiều biến động kể từ khi Tổng thống Trump phát động cuộc chiến tranh thương mại trong nhiệm kỳ đầu tiên. Sau giai đoạn căng thẳng với mức thuế leo thang, hai bên đã đạt được lệnh ngừng bắn thương mại tạm thời vào tháng 10/2025, tạm dừng các mức thuế cao nhất mà không giải quyết được những vấn đề sâu xa.

Theo báo cáo từ Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ, sau khi áp mức thuế lên tới 164% từ phía Mỹ và 146% từ phía Trung Quốc vào giữa tháng 4/2025, hai bên đã đồng ý giảm mức thuế “có đi có lại” xuống 10% trong 90 ngày vào tháng 5/2025. Tính đến tháng 2/2026, mức thuế trung bình của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc là khoảng 34%, trong khi Trung Quốc áp mức thuế khoảng 31% đối với hàng Mỹ.

Một diễn biến quan trọng khác diễn ra vào ngày 20/2/2026, khi Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết Tổng thống không thể sử dụng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế để áp đặt thuế quan, khiến một số biện pháp thuế quan áp lên Trung Quốc trong năm 2025 bị vô hiệu.

Truyền thông quốc tế như CNN nhận định phán quyết này đã khiến Mỹ mất đi công cụ gây áp lực hiệu quả nhất đối với Trung Quốc. Các báo cáo cũng chỉ ra Trung Quốc đã đạt thặng dư thương mại 1.200 tỷ USD trong năm 2025 nhờ đa dạng hóa thị trường và kiểm soát xuất khẩu.

Trong bối cảnh xung đột leo thang tại Iran - đối tác chiến lược chiếm khoảng 13% lượng dầu nhập khẩu bằng đường biển của Trung Quốc, Bắc Kinh kêu gọi ngừng bắn ngay lập tức. Người đứng đầu ngành ngoại giao Trung Quốc mô tả đây là “cuộc chiến không nên xảy ra và không mang lại lợi ích cho bất kỳ ai”, đồng thời kêu gọi các cường quốc đóng vai trò xây dựng và quay trở lại bàn đàm phán.

Mặc dù không nhắc trực tiếp đến Mỹ, Bắc Kinh đưa ra lời chỉ trích rõ ràng: “Mạnh không có nghĩa là đúng, và thế giới không thể quay trở lại luật rừng”.

Về vai trò của Liên Hợp Quốc, Trung Quốc nhấn mạnh Sáng kiến Quản trị Toàn cầu do nước này đề xuất từ tháng 9/2025 sẽ đặt tổ chức này làm trung tâm. “Tín hiệu rõ ràng nhất từ các sáng kiến quản trị toàn cầu là vai trò lãnh đạo của Liên Hợp Quốc phải được duy trì, vai trò cốt lõi của tổ chức này cần được tăng cường, không phải làm suy yếu”.

Bắc Kinh cũng chỉ trích việc phớt lờ Liên Hợp Quốc để thiết lập các thỏa thuận thay thế hoặc tập hợp các nhóm nhỏ, cho rằng cách tiếp cận này sẽ không nhận được sự ủng hộ và không bền vững.

Chuyên gia George Chen từ The Asia Group nhận định bài phát biểu đã thiết lập “giai điệu tổng thể cho quan hệ Mỹ-Trung năm 2026”, thể hiện “cử chỉ chào đón từ Bắc Kinh dành cho chuyến thăm của Tổng thống Trump” và cho thấy phía Trung Quốc đã sẵn sàng đàm phán.

Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos tháng 1/2026, các chuyên gia bày tỏ sự lạc quan rằng quan hệ Mỹ-Trung sẽ ổn định trong năm nay. Giáo sư Graham Allison từ Đại học Harvard chỉ ra sự thừa nhận ở Washington rằng Trung Quốc đã trở thành đối thủ kinh tế ngang hàng không thể bị bắt nạt, và sự răn đe lẫn nhau có tác dụng ổn định. Cựu Thủ tướng Australia Kevin Rudd nhận định bên dưới các lập trường của Trung Quốc là “mức độ tự tin chưa từng có”.

Tuy nhiên, vấn đề Đài Loan vẫn là điểm nóng tiềm tàng. Việc Mỹ phê duyệt gói bán vũ khí trị giá 11 tỷ USD cho Đài Loan vào cuối năm 2025 đã khiến Bắc Kinh lo ngại. Người đứng đầu ngành ngoại giao Trung Quốc cảnh báo mạnh mẽ bất kỳ nỗ lực nào theo đuổi độc lập cho hòn đảo đều “chắc chắn sẽ thất bại”.

Giáo sư Josef Gregory Mahoney từ Đại học Sư phạm Hoa Đông cảnh báo thượng đỉnh có thể bị đe dọa nếu có những hành động khiêu khích mới liên quan đến Đài Loan, bao gồm khả năng một gói bán vũ khí trị giá 20 tỷ USD khác được đề xuất.

Chuyến thăm Bắc Kinh của Tổng thống Mỹ dự kiến diễn ra vào cuối tháng 3 được xem là cơ hội để kiểm chứng liệu những tuyên bố mang tính “bước ngoặt” có thể chuyển thành các thỏa thuận cụ thể hay không, trong bối cảnh quan hệ hai nước đang ở giai đoạn dò đẫm đầy nhạy cảm.