Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản gợi ý đưa JGB vào tài khoản miễn thuế và xem xét danh mục GPIF

Ngày 14 tháng 7, Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Satsuki Katayama đã có những phát biểu đáng chú ý về khả năng điều chỉnh danh mục đầu tư của Quỹ Đầu tư Hưu trí Chính phủ (GPIF) - quỹ hưu trí lớn nhất thế giới với quy mô tài sản lên tới 293,6 nghìn tỷ yên, tương đương khoảng 1,81 nghìn tỷ USD. Bà Katayama cho biết nếu điều kiện thị trường có những thay đổi đáng kể, danh mục đầu tư của GPIF có thể được xem xét và điều chỉnh nếu cần thiết.

Phát biểu này được đưa ra chỉ vài ngày sau khi bà Katayama lần đầu tiên đề cập đến việc khuyến khích GPIF và các quỹ hưu trí khác tăng cường đầu tư vào tài sản nội địa. Trong cuộc họp báo ngày 14 tháng 7, bà Katayama nhấn mạnh: “Nếu chúng ta thúc đẩy thành công chiến lược tăng trưởng, tài sản bằng yên sẽ trở nên hấp dẫn hơn”. Bà cũng cho biết bất kỳ sự thay đổi nào đối với danh mục quản lý tài sản đều phải dựa trên các quy tắc đã được thiết lập cho GPIF, chứ không phải theo chỉ thị chính sách mới.

Cùng ngày, Bộ trưởng Y tế Kenichiro Ueno đã đồng tình với nhận định của bà Katayama, khẳng định rằng nếu cần thiết, danh mục đầu tư cơ bản của GPIF sẽ được xem xét lại. Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi là cơ quan trực tiếp giám sát GPIF.

Trước đó, vào ngày 13 tháng 7 (thứ Hai), Chánh Văn phòng Nội các Masahiro Harada đã nhấn mạnh rằng GPIF thực hiện đánh giá danh mục đầu tư định kỳ hàng năm và sẽ bắt đầu quy trình điều chỉnh chính thức nếu có những thay đổi đáng kể trong điều kiện thị trường. Tuy nhiên, ông cũng cho biết GPIF sẽ tự đánh giá môi trường đầu tư và đưa ra quyết định phù hợp, không bị chi phối bởi các mục tiêu chính sách.

Đáng chú ý, bà Katayama tiết lộ trong cuộc họp báo rằng trong nội bộ đảng Dân chủ Tự do (LDP) cũng như bên ngoài, đã xuất hiện nhiều ý kiến khác nhau về việc đưa trái phiếu chính phủ Nhật Bản (JGB) vào chương trình tài khoản tiết kiệm cá nhân NISA. Đây là chương trình mang lại lợi ích về thuế cho nhà đầu tư cá nhân tại Nhật Bản. Một ý tưởng khác cũng được đề cập là nới lỏng quy định về thuế thừa kế, mặc dù bà thừa nhận điều này có thể bị chỉ trích là thiên vị cho người giàu. Bà Katayama cho biết bà đã nhận được các kiến nghị về những vấn đề này và cảm thấy đã đến lúc cần thúc đẩy các sáng kiến, mặc dù chưa thể đưa ra quyết định cuối cùng.

Theo phân tích từ các chuyên gia, việc đưa JGB vào NISA có thể thu hút nhiều khoản tiết kiệm hơn, bao gồm cả của người cao tuổi, chuyển sang đầu tư trái phiếu. Điều này được xem là chất xúc tác cho việc mua yên, đồng thời giúp ổn định thị trường trái phiếu.

Về cơ cấu đầu tư hiện tại, GPIF đang vận hành theo kế hoạch trung hạn lần thứ năm, bắt đầu từ năm tài khóa 2025 và kéo dài đến năm tài khóa 2029. Theo kế hoạch này, GPIF phân bổ 25% danh mục đầu tư vào mỗi loại tài sản: trái phiếu trong nước, trái phiếu nước ngoài, cổ phiếu trong nước và cổ phiếu nước ngoài. Tuy nhiên, tính đến cuối tháng 3 năm 2026, tỷ lệ nắm giữ thực tế đã có sự khác biệt: trái phiếu trong nước chiếm 26,91%, trái phiếu nước ngoài 24,48%, cổ phiếu trong nước 23,81% và cổ phiếu nước ngoài 24,80%. Đối với trái phiếu trong nước, GPIF cho phép độ lệch lên tới 6 điểm phần trăm so với tỷ lệ mục tiêu 25%.

GPIF thực hiện đánh giá danh mục đầu tư định kỳ 5 năm một lần. Đợt đánh giá tiếp theo dự kiến diễn ra vào năm 2030, tạo ra một rào cản cấu trúc đối với các điều chỉnh theo yêu cầu từ các nhà chức trách chính trị. Về mặt pháp lý, GPIF được giao nhiệm vụ đầu tư vì lợi ích của người thụ hưởng lương hưu, do đó bất kỳ sự gia tăng nào trong nắm giữ tài sản nội địa cần được chứng minh trên cơ sở đầu tư thay vì các mục tiêu kinh tế hoặc chính sách rộng hơn.

Các định chế tài chính quốc tế đã đưa ra những ước tính về tác động tiềm năng. Goldman Sachs ước tính rằng ngay cả khi GPIF chỉ điều chỉnh nắm giữ trong phạm vi phân bổ hiện tại, điều này cũng có thể dẫn đến sự dịch chuyển khoảng 80 tỷ USD từ trái phiếu nước ngoài sang JGB. Tuy nhiên, các nhà phân tích của Goldman Sachs lưu ý rằng sự điều chỉnh như vậy khó có thể xảy ra cùng một lúc, nhưng nó phản ánh tiềm năng cho các dòng vốn đáng kể.

Trong khi đó, các nhà chiến lược của Societe Generale, dẫn đầu là Stephen Spratt, đưa ra con số cụ thể hơn. Họ ước tính GPIF có thể mua thêm tới 12,3 nghìn tỷ yên, tương đương khoảng 76 tỷ USD, trái phiếu chính phủ mà không cần thay đổi cơ cấu phân bổ tài sản. Điều này có thể thực hiện được nếu GPIF tăng dần tỷ lệ nắm giữ trái phiếu trong nước từ mức 26,9% hiện tại lên mức trần của khung phân bổ là 31%.

Những phát biểu của bà Katayama đã tạo ra tác động ngay lập tức lên thị trường. Sau một đợt tăng nhẹ, đồng yên đã phần lớn xóa bỏ mức tăng sau các bình luận của Bộ trưởng Tài chính. Ngày 14 tháng 7, tại thị trường Tokyo, đồng yên giao dịch quanh mức 162,33 yên đổi 1 USD, không xa mức thấp nhất trong 40 năm là 162,84 yên được ghi nhận hồi đầu tháng.

Trước đó, vào ngày 13 tháng 7, thông tin từ các quan chức chính phủ cho biết Nhật Bản chưa có kế hoạch thay đổi ngay lập tức đối với phân bổ tài sản của GPIF. Tuy nhiên, các điều chỉnh trong phạm vi đầu tư hiện tại có thể được sử dụng để hướng nhiều vốn hơn vào tài sản Nhật Bản.

Bà Katayama cũng khẳng định không có thay đổi nào đối với tuyên bố chung giữa Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản và Mỹ, trong đó các quỹ hưu trí và tổ chức đầu tư của chính phủ cam kết không nhằm mục đích điều chỉnh tỷ giá hối đoái trong các khoản đầu tư của họ.

Về bối cảnh rộng hơn, đây không phải là lần đầu tiên chính phủ Nhật Bản tác động đến GPIF. Năm 2014, Thủ tướng Shinzo Abe đã gây áp lực buộc GPIF từ bỏ danh mục đầu tư thận trọng, thiên về trái phiếu để theo đuổi lợi suất cao hơn ở nước ngoài. Quá trình thay đổi đó đã mất hai năm để hoàn tất. Bối cảnh hiện tại cũng tương tự, khi lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản đã tăng lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ, trong khi các đợt tăng lãi suất của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) và các biện pháp can thiệp tiền tệ của chính phủ vẫn chưa thể đảo ngược xu hướng yếu của yên.

Dữ liệu cho thấy GPIF đã mua ròng 34,10 nghìn tỷ yên (khoảng 210,14 tỷ USD) trái phiếu nước ngoài trong thập kỷ tính đến năm tài khóa 2025, vượt qua con số 27,33 nghìn tỷ yên (168,42 tỷ USD) mua ròng trái phiếu trong nước. Điều này phản ánh dòng vốn đang chảy ra nước ngoài nhiều hơn so với đầu tư vào thị trường nội địa. Nhật Bản hiện nắm giữ 561,75 nghìn tỷ yên, tương đương 3,46 nghìn tỷ USD, tài sản nước ngoài vào năm 2025, đứng thứ ba toàn cầu.

Takahide Kiuchi, nhà kinh tế tại Viện Nghiên cứu Nomura, nhận định: “Ngay cả khi không dẫn đến việc xem xét danh mục cơ bản, GPIF vẫn có thể tăng đầu tư trong nước trong phạm vi quyết định hiện có”. Ông cũng bổ sung: “Với sự gia tăng của lãi suất dài hạn, trái phiếu chính phủ Nhật Bản đã trở thành tài sản an toàn tương đối hấp dẫn với lợi suất cao hơn”.

Tuy nhiên, không phải tất cả các nhà phân tích đều lạc quan. Geoffrey Yu, chiến lược gia thị trường cấp cao EMEA tại BNY, cho rằng tuyên bố của bà Katayama nên được xem là một “cú hích nhẹ” đối với các nhà đầu tư tổ chức trong nước, thay vì một sự thay đổi đột ngột. Ông giải thích: “Bạn chỉ cần giảm phân bổ theo thời gian, và tuyệt đối đừng nghĩ đến việc bán tháo mạnh vào thị trường này để chuyển sang thị trường khác. Các dòng vốn mới thay vì tái đầu tư vào thị trường trước đó, giờ đây bạn đầu tư vào thị trường nội địa. Đó là một quá trình chậm rãi”.

Các nguồn tin am hiểu về các cuộc thảo luận của chính phủ cho biết không có kế hoạch thay đổi ngay lập tức đối với phân bổ tài sản của các quỹ hưu trí nhà nước. Nhưng với quy mô tài sản khổng lồ của GPIF, bất kỳ sự thay đổi nào trong danh mục đầu tư đều có khả năng sẽ được các quỹ hưu trí và bảo hiểm khác của Nhật Bản noi theo, tạo ra tác động lan tỏa đáng kể ra thị trường tài chính toàn cầu.

Nguồn: Bloomberg