Bitcoin 2025-2026: Kỷ lục biến động thấp trong thất bại, nền móng mới cho kỷ nguyên thể chế

Năm 2025, Bitcoin giảm khoảng 6% trong khi vàng tăng vọt hơn 60%, nhưng nghịch lý thay, đây cũng là năm đồng tiền số này có biến động giá thấp nhất lịch sử, chỉ ở mức 2.24%. Sự tĩnh lặng này không phải là dấu hiệu chết, mà là triệu chứng của một thị trường đang trưởng thành mạnh mẽ nhờ sự thống trị của vốn thể chế.

Đầu năm 2026, thị trường tiền mã hóa mở ra với một chút lạc quan thận trọng khi Bitcoin phục hồi nhẹ lên vùng 91.000 USD. Mức tăng khoảng 2-3% so với cuối năm 2025 tuy nhỏ nhưng có ý nghĩa tâm lý lớn sau một năm đầy biến động. Năm 2025 đã khép lại với một nghịch lý lịch sử: Bitcoin không chỉ tạm dừng chuỗi vượt trội dài hạn so với các tài sản khác mà còn trải qua năm ít biến động nhất trong suốt thập kỷ qua.

Sự phục hồi nhẹ đầu năm 2026, cùng với bối cảnh vĩ mô ổn định hơn và sự xâm nhập ngày càng sâu của vốn tổ chức, đang hé lộ những dấu hiệu cho một giai đoạn phát triển mới, nơi Bitcoin hành xử như một tài sản vĩ mô trưởng thành hơn là một công cụ đầu cơ thuần túy.

Bức tranh hiệu suất 2025 và sự cô lập đáng suy ngẫm

Năm 2025, Bitcoin trở thành một điểm trừ hiếm hoi trên bảng xếp hạng hiệu suất toàn cầu, tạo nên sự tương phản gay gắt với hầu hết các tài sản rủi ro khác.

Sau hơn hai năm di chuyển song hành như những “tài sản lưu trữ giá trị” thay thế, mối quan hệ giữa Bitcoin và vàng đã phân kỳ một cách kịch tính. Trong khi vàng tăng trưởng mạnh mẽ hơn 60%, thậm chí có nguồn ghi nhận lên tới 70%, thì Bitcoin lại kết thúc năm với mức giảm khoảng 6-7%, dao động quanh mức 87.000-88.000 USD.

Điều đáng chú ý hơn cả là tính chất cô lập của sự suy yếu này. Đây không phải là một môi trường “né tránh rủi ro” toàn diện. Các chỉ số chứng khoán Mỹ như Nasdaq 100 và S&P 500 vẫn duy trì lợi nhuận dương, dù mức tăng có phần khiêm tốn hơn các năm trước. Các thị trường chứng khoán phát triển và mới nổi cũng đồng loạt tăng điểm. Ngay cả khi dầu thô giảm do nguồn cung dư thừa hay bất động sản Mỹ chịu áp lực từ lãi suất cao, thì bức tranh tổng thể vẫn nghiêng về tích cực. Rất ít tài sản lớn rơi vào vùng âm một cách rõ rệt như Bitcoin.

Sự yếu đi mang tính đặc thù này cho thấy nguyên nhân có thể xuất phát từ nội tại thị trường tiền số, chứ không phải từ một cú sốc vĩ mô rộng khắp. Các nhà phân tích từ K33 Research và Grayscale chỉ ra hai yếu tố chính.

Thứ nhất là hoạt động phân phối tài sản từ các “cá voi” lâu năm – những nhà đầu tư nắm giữ Bitcoin từ rất sớm đã chốt lời với quy mô đáng kể sau chuỗi tăng trưởng dài. Thứ hai, và quan trọng hơn, là sự kiện thanh lý đòn bẩy lịch sử vào tháng 10/2025. Khi các đe dọa thương mại toàn cầu bùng phát, thị trường phái sinh tiền số đã chứng kiến một đợt thanh lý vị thế khổng lồ trị giá 19 tỷ USD chỉ trong 24 giờ, ảnh hưởng đến hơn 1.5 triệu nhà giao dịch và kéo giá Bitcoin giảm hơn 30% từ đỉnh. Sự kiện này, dù gây ra cú sốc ngắn hạn, lại được đánh giá là lành mạnh về dài hạn vì nó giúp thanh lọc hệ thống, giảm bớt các rủi ro đòn bẩy tiềm ẩn.

Dấu hiệu của sự trưởng thành được định chế hóa

Nghịch lý lớn nhất của Bitcoin trong năm 2025 không nằm ở hiệu suất mà nằm ở mức độ biến động. Trong khi vàng trải qua năm biến động mạnh nhất thập kỷ, Bitcoin lại ghi nhận năm ít biến động nhất trong lịch sử 16 năm của mình.

Theo số liệu chính xác từ K33 Research, biến động hàng ngày được đo lường bằng độ lệch chuẩn của Bitcoin trong năm 2025 chỉ ở mức 2.24%, chính thức phá vỡ kỷ lục thấp trước đó là 2.30% của năm 2023. Xu hướng giảm biến động cấu trúc này đã hình thành từ năm 2017 và tăng tốc rõ rệt kể từ năm 2023.

Điều đáng nói là sự bình lặng này diễn ra trong bối cảnh biến động gia tăng ở nhiều lớp tài sản khác, bao gồm cả chứng khoán Mỹ – vốn có mối tương quan tích cực ngày càng rõ với Bitcoin. Các nhà nghiên cứu tại CryptoSlate thậm chí nhận định năm 2025 là năm Bitcoin trở nên “nhàm chán” một cách tích cực, khi các kênh đầu tư thể chế đã hấp thụ tới 570 tỷ USD biến động mà không gây ra sự hỗn loạn lớn nào trên thị trường.

Nguyên nhân cốt lõi của sự thay đổi này đến từ sự gia nhập ồ ạt của vốn tổ chức. Tính đến cuối năm 2025, hơn 12.5% tổng nguồn cung Bitcoin đã được khai thác nằm trong các quỹ ETF và kho bạc doanh nghiệp. Những khoản nắm giữ này mang tính dài hạn, ít bị tác động bởi biến động ngắn hạn, từ đó hoạt động như một “đệm” ổn định cho thị trường.

Hơn nữa, các tổ chức lớn đang áp dụng rộng rãi chiến lược bán quyền chọn mua (Covered Call) trên danh mục Bitcoin hoặc ETF của họ để tạo thêm lợi nhuận. Hoạt động này đã tạo ra một nguồn cung ổn định trên thị trường phái sinh, gây sức ép giảm lên biến động kỳ vọng (Implied Volatility) – thước đo tâm lý thị trường.

Biến động kỳ vọng 30 ngày của Bitcoin đã giảm từ mức khoảng 70% xuống còn 45% trong năm 2025. Điều này đánh dấu một sự chuyển dịch sâu sắc: Bitcoin đang hành xử ít giống một công cụ giao dịch phản xạ theo đà tăng (momentum trade) và ngày càng giống một tài sản vĩ mô trưởng thành, nơi các dòng vốn thực và nhu cầu đầu tư dài hạn quan trọng hơn các cú sốc giá ngắn hạn.

Bối cảnh vĩ mô và chính sách

Bước sang năm 2026, bối cảnh kinh tế vĩ mô và chính sách tiền tệ mang lại những tín hiệu ít thù địch hơn cho các tài sản rủi ro như Bitcoin.

Một trong những yếu tố quan trọng nhất là việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã chính thức chấm dứt giai đoạn thắt chặt định lượng (Quantitative Tightening) tích cực. Trong ba năm qua, Fed đã rút khỏi hệ thống tài chính hơn 2 nghìn tỷ USD từ bảng cân đối kế toán của mình. Đến cuối năm 2025, quy mô bảng cân đối đã trở về mức khoảng 6.5-6.6 nghìn tỷ USD, tương đương với thời điểm đầu giai đoạn mở rộng vì đại dịch COVID-19.

Tốc độ thu hỏng (hoặc rủi ro) thanh khoản hàng năm hiện đang tiến rất gần về mức zero. Chủ tịch Fed Jerome Powell cũng đã phát biểu rằng ngân hàng trung ương thậm chí có thể xem xét mở rộng bảng cân đối trong tương lai gần. Việc chuyển từ trạng thái rút thanh khoản sang ổn định, thậm chí là bơm thanh khoản biên thông qua tái đầu tư trái phiếu đáo hạn, là một sự hỗ trợ quan trọng cho điều kiện tài chính nói chung.

Song song với đó, môi trường pháp lý cho tài sản số tại Mỹ – thị trường có ảnh hưởng lớn nhất – đã có những bước tiến vượt bậc trong năm 2025. Các cột mốc quan trọng bao gồm việc ký ban hành Đạo luật GENIUS về stablecoin (tháng 7/2025) và sự chuẩn bị thông qua Đạo luật CLARITY về cấu trúc thị trường vào năm 2026.

Đáng chú ý nhất là một chỉ thị hành pháp yêu cầu xem xét lại quy định để cho phép các tài sản số, bao gồm Bitcoin, có thể được đưa vào các kế hoạch hưu trí 401(k) truyền thống. Theo tính toán của các chuyên gia, chỉ cần 1% tài sản từ hệ thống quỹ hưu trí khổng lồ này dịch chuyển sang Bitcoin cũng có thể tạo ra lượng cầu lên tới 87 tỷ USD – một con số có sức mạnh biến đổi thị trường.

Triển vọng 2026

Với nền tảng của một thị trường ít biến động hơn, đòn bẩy được thanh lọc và khung pháp lý rõ ràng hơn, triển vọng cho Bitcoin trong năm 2026 đang được các tổ chức nghiên cứu lớn nhìn nhận một cách thận trọng nhưng lạc quan.

Trong báo cáo “2026 Digital Asset Outlook”, Grayscale nhấn mạnh rằng kỷ nguyên tổ chức thực sự của tiền mã hóa mới chỉ bắt đầu. Họ kỳ vọng dòng vốn lớn hơn nữa sẽ tiếp tục đổ vào Bitcoin thông qua các quỹ ETF đã được niêm yết và cả các sản phẩm phái sinh phức tạp hơn dành cho các tổ chức. K33 Research cũng đồng tình với quan điểm này và đưa ra nhận định rằng Bitcoin có khả năng phá vỡ mô hình chu kỳ 4 năm truyền thống (vốn gắn liền với sự kiện Halving) để thiết lập đỉnh giá mới ngay trong năm 2026. Họ lập luận rằng động lực mới từ dòng vốn ETF và sự hỗ trợ chính sách rõ ràng sẽ lấn át nhịp điệu cũ vốn phụ thuộc vào phần thưởng khai thác.

Các dự báo giá cụ thể cũng phản ánh sự lạc quan này. Citi Research đã đưa ra mục tiêu giá 143.000 USD cho Bitcoin trong vòng 12 tháng tới, với kịch bản lạc quan nhất thậm chí lên tới 189.000 USD. Những chất xúc tác chính được kỳ vọng để hiện thực hóa các kịch bản này bao gồm: dòng tiền ổn định tiếp tục chảy vào các quỹ ETF thể chế, việc thông qua chính thức Đạo luật CLARITY nhằm cung cấp sự rõ ràng pháp lý tối thượng, và đặc biệt là khả năng mở cửa kênh đầu tư khổng lồ từ các kế hoạch hưu trí 401(k).

Tuy nhiên, tất cả các tổ chức phân tích đều thống nhất một điểm then chốt: yếu tố quyết định cho một đợt tăng giá bền vững trong nửa đầu năm 2026 không phải là một cú hích vĩ mô lớn, mà là sự trở lại của nhu cầu cận biên từ các nhà đầu tư. Thị trường đã trải qua đợt thanh lọc và điều chỉnh vị thế lớn. Giai đoạn tiếp theo sẽ kiểm chứng xem liệu dòng tiền mới có sẵn sàng bước vào sau khi các lực lượng bán áp đảo từ các “cá voi” lâu năm đã giảm bớt hay không. Cho đến khi có tín hiệu rõ ràng về điều này, mọi động thái tăng giá nên được xem như sự ổn định hóa cần thiết hơn là sự khởi đầu của một xu hướng tăng mới.

Tóm lại, năm 2025 đã khép lại với một Bitcoin mang hai khuôn mặt rõ rệt: một hiệu suất giá yếu ớt và đơn độc, nhưng đi kèm với một sự trưởng thành vượt bậc về hành vi thị trường thể hiện qua mức biến động thấp kỷ lục. Sự nghịch lý này là minh chứng rõ ràng nhất cho quá trình chuyển mình từ một tài sản biên duyên sang một lớp tài sản được định chế hóa.

Đầu năm 2026 mở ra với những tín hiệu tích cực ban đầu: giá phục hồi nhẹ trong sự bình lặng, chính sách tiền tệ không còn thắt chặt, và khung pháp lý ngày càng hoàn thiện. Thách thức lớn nhất hiện nay không còn là sự hoài nghi về vai trò dài hạn của Bitcoin, mà là khả năng thu hút dòng vốn cận biên ổn định để biến nền tảng vững chắc đã được xây dựng trong năm 2025 thành đà tăng trưởng bền vững mới.

Hành trình của Bitcoin giờ đây ít phụ thuộc hơn vào những câu chuyện công nghệ hay đầu cơ, và phụ thuộc nhiều hơn vào các dòng chảy vốn toàn cầu, quyết định chính sách, và sự chấp nhận ngày càng rộng rãi trong hệ thống tài chính truyền thống.