Mỹ xem xét sử dụng lực lượng quân sự trong tham vọng chiếm hữu Greenland

Sau chiến dịch quân sự bắt giữ Tổng thống Venezuela, Nhà Trắng tuyên bố không loại trừ phương án sử dụng quân đội Mỹ để kiểm soát Greenland - động thái đe dọa làm rạn nứt liên minh NATO và vấp phải sự phản đối quyết liệt từ châu Âu.

Trong một tuyên bố gây chấn động, Nhà Trắng ngày 6/1/2026 cho biết Tổng thống Mỹ Donald Trump đang thảo luận “một loạt phương án” để sáp nhập Greenland, trong đó việc triển khai quân đội Mỹ luôn là một lựa chọn. Tuyên bố này được đưa ra chỉ vài ngày sau chiến dịch quân sự táo bạo bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro, làm dấy lên lo ngại quốc tế về một kịch bản tương tự ở Bắc Cực.

Động thái leo thang và bối cảnh chiến lược

Tổng thống Trump từ lâu đã biểu lộ sự quan tâm đặc biệt đến Greenland. Ông gọi việc mua lại hòn đảo này là “một thương vụ bất động sản lớn” từ năm 2019. Tuy nhiên, giọng điệu đã trở nên quyết đoán và đáng lo ngại hơn sau sự kiện Venezuela.

Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt khẳng định: “Kiểm soát đảo Greenland là ưu tiên an ninh quốc gia của Mỹ nhằm răn đe các đối thủ như Nga và Trung Quốc ở khu vực Bắc Cực”. Ông Trump còn tuyên bố Greenland “đang bị chiến hạm Nga và Trung Quốc bao vây”.

Về phía chính quyền, Stephen Miller, Phó Chánh Văn phòng Nhà Trắng, tuyên bố đây là “lập trường chính thức” và thách thức chủ quyền của Đan Mạch: “Câu hỏi thực sự là, Đan Mạch dựa vào quyền gì để kiểm soát Greenland? Cơ sở cho tuyên bố lãnh thổ của họ là gì?”. Ông Miller còn nói thêm, “Sẽ không ai chiến đấu chống lại Hoa Kỳ về tương lai của Greenland”.

Vị trí chiến lược và tài nguyên của Greenland là trung tâm của sự quan tâm này. Hòn đảo rộng 2,16 triệu km² với dân số chỉ 57.000 người, nằm trên tuyến đường ngắn nhất giữa Bắc Mỹ và châu Âu. Nơi đây có trữ lượng khoáng sản lớn chưa được khai thác, bao gồm cả đất hiếm, và đang trở nên dễ tiếp cận hơn do băng tan.

Phản ứng quốc tế và nguy cơ với NATO

Các tuyên bố từ Washington đã gây ra một làn sóng phản đối mạnh mẽ và đoàn kết từ châu Âu. Chỉ vài giờ trước tuyên bố của Nhà Trắng, các nhà lãnh đạo của Anh, Pháp, Đức, Italy, Ba Lan, Tây Ban Nha và Đan Mạch đã ra tuyên bố chung khẳng định: “Greenland thuộc về người dân của nó. Chỉ có Đan Mạch và Greenland mới có thể quyết định các vấn đề liên quan”.

Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen đã đưa ra cảnh báo nghiêm trọng nhất: một cuộc tấn công quân sự của Mỹ vào Greenland – một phần của đồng minh NATO – sẽ “chấm dứt NATO”. Bà Frederiksen nhấn mạnh: “Nếu Hoa Kỳ chọn tấn công quân sự một quốc gia NATO khác, thì mọi thứ sẽ dừng lại… bao gồm cả NATO và sự an ninh đã được đảm bảo từ sau Thế chiến thứ hai”.

Ngoài ra, Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg và Thủ tướng Canada Mark Carney cũng lên tiếng ủng hộ Đan Mạch. Các bộ trưởng ngoại giao Bắc Âu cũng có tuyên bố tương tự, đồng thời nhấn mạnh họ đã tăng cường đầu tư cho an ninh Bắc Cực và sẵn sàng hợp tác thêm với Mỹ.

Phản ứng từ Greenland và thách thức nội tại

Chính quyền Greenland đã bày tỏ sự kiên quyết. Thủ tướng Jens-Frederik Nielsen nói: “Hòn đảo này không phải để bán và chỉ người dân Greenland mới có thể tự quyết định số phận của mình”. Ông hoan nghênh sự ủng hộ của châu Âu và kêu gọi một “cuộc đối thoại tôn trọng” với Mỹ, dựa trên luật pháp quốc tế.

Người dân Greenland cũng phản đối mạnh mẽ. Một cuộc thăm dù vào năm 2025 cho thấy, khi được lựa chọn giữa Mỹ và Đan Mạch, 85% người Greenland chọn ở lại với Đan Mạch, chỉ 6% chọn Mỹ. Một người dân Inuit tên Morgan Angaju chia sẻ: “Thật đáng sợ khi nghe lãnh đạo của thế giới tự do cười nhạo Đan Mạch và Greenland và nói về chúng tôi như một thứ để chiếm đoạt”.

Bên cạnh áp lực chính trị, Greenland đang đối mặt với những thách thức kinh tế sâu sắc. Nền kinh tế phụ thuộc vào thủy sản chỉ tăng trưởng 0,8% trong năm 2025, với triển vọng ảm đạm. Ngân sách công đang “xấu đi một cách đáng ngạc nhiên”, thanh khoản của kho bạc xuống mức cực thấp. Dân số già hóa và suy giảm dự kiến giảm 20% vào năm 2050, càng làm trầm trọng thêm gánh nặng tài khóa.

Các kịch bản và tranh cãi trong nội bộ nước Mỹ

Bên cạnh lựa chọn quân sự gây tranh cãi, các nguồn tin Mỹ cũng tiết lộ những phương án khác. Một quan chức cấp cao nói với Reuters rằng Mỹ có thể mua lại toàn bộ Greenland hoặc thiết lập một “Hiệp định Liên kết Tự do”, tương tự như thỏa thuận với quần đảo Marshall. Báo Wall Street Journal cũng đưa tin, Ngoại trưởng Marco Rubio trong một cuộc báo cáo kín cho các nhà lập pháp đã nói rằng mục tiêu của chính quyền là mua Greenland từ Đan Mạch, chứ không phải xâm lược.

Tuy nhiên, ý tưởng sử dụng quân đội đã vấp phải sự phản đối ngay trong nội bộ nước Mỹ. Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson, một đồng minh của ông Trump, thẳng thừng nói: “Không, tôi không nghĩ điều đó là phù hợp”. Một số nghị sĩ đảng Cộng hòa và Dân chủ cũng đã lên tiếng chỉ trích, gọi đây là “rung đe dọa một cách không cần thiết” và hứa hẹn sẽ đưa ra nghị quyết hạn chế chiến tranh liên quan đến Greenland.

Điều đáng chú ý là Mỹ đã có sự hiện diện quân sự lâu dài tại Greenland thông qua Căn cứ Không gian Pituffik (trước đây là Căn cứ Thule), được vận hành kể từ Chiến tranh Thế giới thứ hai. Trong một phiên điều trần vào mùa hè năm 2025, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth thậm chí đã thừa nhận Ngũ Giác Đài có “kế hoạch cho mọi tình huống bất ngờ”, bao gồm cả việc chiếm Greenland.

Hướng đi nào cho tương lai?

Cuộc khủng hoảng này làm nổi bật những căng thẳng trong trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Phía châu Âu, trong tuyên bố chung, đã kêu gọi “duy trì các nguyên tắc của Hiến chương Liên Hợp Quốc, bao gồm chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và bất khả xâm phạm biên giới”. Trong khi đó, tư duy “luật của kẻ mạnh” từ một số nhân vật trong chính quyền Trump lại đối lập hoàn toàn.

Một số nhà phân tích cho rằng đây là hồi chuông cảnh tỉnh cho châu Âu. Justina Budginaite-Froehly, chuyên gia của Hội đồng Đại Tây Dương, nhận định: “Vấn đề của châu Âu không phải là Washington coi Greenland là tài sản chiến lược. Mà là châu Âu đã thất bại trong việc tự mình nhận ra điều đó… Nếu châu Âu muốn đảm bảo không ai có thể làm với Greenland điều mà Hoa Kỳ đã làm với Venezuela, thì họ phải ngừng dựa vào các quy tắc và bắt đầu xây dựng thực tế chiến lược”.

Trong ngắn hạn, Greenland và Đan Mạch đã đề nghị một cuộc họp khẩn cấp với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio để làm rõ tình hình, dù đề nghị này chưa được đáp ứng. Đặc phái viên Mỹ mới được bổ nhiệm cho Greenland, Thống đốc Louisiana Jeff Landry – người đã công khai ủng hộ việc sáp nhập – tuyên bố ông chỉ muốn nói chuyện trực tiếp với người dân Greenland chứ không phải với các nhà ngoại giao châu Âu.

Căng thẳng leo thang quanh Greenland không chỉ là một cuộc tranh chấp lãnh thổ, mà còn là phép thử cho sự gắn kết của liên minh phương Tây và các chuẩn mực quốc tế trong một thời đại đầy biến động. Lựa chọn giữa đối thoại ngoại giao tôn trọng luật pháp và hành động đơn phương dựa trên sức mạnh sẽ định hình không chỉ tương lai của 57.000 cư dân Greenland, mà còn cả cán cân an ninh tại Bắc Cực và hơn thế nữa.