Tòa án Tối cao Mỹ định đoạt số phận thuế quan Trump vào thứ Sáu: 3.000 tỷ USD đang chờ đổi chủ?

Số phận của đòn thuế quan lịch sử – trị giá hàng nghìn tỷ USD, ảnh hưởng toàn cầu – sẽ được định đoạt trong vòng vài ngày tới, với khả năng hoàn tiền khổng lồ cho các nhà nhập khẩu và thay đổi cục diện thương mại thế giới.

Tòa án Tối cao Hoa Kỳ đã chính thức ấn định Thứ Sáu, ngày 9 tháng 1 năm 2026 là ngày công bố phán quyết, dấy lên kỳ vọng lớn về việc chấm dứt cuộc chiến pháp lý xoay quanh các mức thuế quan toàn cầu mà Tổng thống Donald Trump áp đặt. Vụ việc không chỉ là thử thách pháp lý lớn nhất với chính sách kinh tế của ông Trump kể từ khi tái đắc cử, mà còn mang tính bước ngoặt với nền thương mại thế giới, khi có thể buộc chính phủ Mỹ hoàn trả hàng trăm tỷ USD thuế đã thu.

Phán quyết được mong đợi sẽ đưa ra vào lúc 10 giờ sáng giờ miền Đông (tức 10 giờ tối cùng ngày theo giờ Việt Nam) tại Washington D.C. Các nhà phân tích đã chờ đợi quyết định này từ lâu, với nhiều dự đoán nó sẽ được đưa ra trước cuối tháng 1. Kết quả sẽ tác động trực tiếp đến hàng nghìn doanh nghiệp nhập khẩu, đặt dấu hỏi về tính ổn định của các thỏa thuận thương mại sơ bộ mà Mỹ đã ký kết, và một lần nữa làm dấy lên lo ngại về thâm hụt ngân sách quốc gia.

Cú đánh thuế “Ngày Giải phóng” và cuộc chiến pháp lý dai dẳng

Vào ngày 2 tháng 4 năm 2025, Tổng thống Donald Trump tuyên bố áp đặt loạt thuế quan mang tên “Ngày Giải phóng”, với mức thuế từ 10% đến 50% lên hầu hết hàng hóa nhập khẩu, cùng các mức thuế bổ sung đối với Canada, Mexico và Trung Quốc với lý do chống buôn lậu fentanyl.

Để thực hiện điều này, chính quyền của ông đã viện dẫn đến Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) năm 1977 – một đạo luật trao cho tổng thống quyền lực đặc biệt trong tình trạng khẩn cấp. Theo đó, chính quyền lập luận rằng quyền của tổng thống trong việc điều chỉnh các giao dịch nước ngoài khi tuyên bố tình trạng khẩn cấp có thể mở rộng sang việc đơn phương áp đặt thuế quan.

Tuy nhiên, hai doanh nghiệp – hãng sản xuất đồ chơi Learning Resources và nhà nhập khẩu rượu vang V.O.S. Selections – đã khởi kiện, cho rằng việc sử dụng IEEPA để biện minh cho thuế quan là bất hợp pháp. Các tòa án cấp dưới sau đó đã đồng ý với quan điểm này và tuyên bố các mức thuế là trái luật. Chính quyền Trump kháng cáo, và Tòa án Tối cao đã tiến hành phiên điều trần vào đầu tháng 11 năm 2025.

Các ghi chép từ phiên điều trần cho thấy các thẩm phán tỏ ra hoài nghi về thẩm quyền của tổng thống trong việc áp đặt thuế quan dựa trên đạo luật năm 1977 này. Sự hoài nghi đó phần nào được phản ánh qua tỷ lệ cá cược trên thị trường dự đoán Polymarket, nơi đang đặt 70% xác suất rằng Tòa án sẽ phán quyết chống lại chính quyền Trump.

Một phán quyết có thể “cắt đứt” nguồn thu nghìn tỷ và hồi sinh thâm hụt

Hệ quả tài chính của một phán quyết chống lại chính quyền là cực kỳ lớn. Tính đến ngày 14 tháng 12 năm 2025, riêng các mức thuế bị kiện trong vụ án này đã đem về cho chính phủ Mỹ khoản thu 130 tỷ USD, theo dữ liệu từ Cục Hải quan và Biên phòng Hoa Kỳ.

Trên quy mô rộng hơn, thuế quan nói chung đã trở thành một nguồn thu khổng lồ. Trong năm 2025, chính phủ Mỹ thu về nhiều hơn 187 tỷ USD từ thuế quan so với năm 2024 – mức tăng gần 200%. Phân tích từ Phòng thí nghiệm Ngân sách Yale chỉ ra rằng khoảng một nửa tổng doanh thu thuế quan mới đến từ các mức thuế áp dụng theo IEEPA.

Đáng chú ý, theo ước tính mới nhất của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ, các mức thuế này dự kiến sẽ giảm thâm hụt ngân sách 3.000 tỷ USD trong vòng 10 năm. Một phán quyết bác bỏ có thể không chỉ chặn đứng dòng thu này mà còn mở ra nghĩa vụ hoàn trả số tiền khổng lồ cho các doanh nghiệp nhập khẩu đã nộp thuế, đồng thời đảo ngược triển vọng cải thiện thâm hụt.

Nghiên cứu của J.P. Morgan chỉ ra rằng các biện pháp IEEPA chiếm khoảng 61% mức tăng thuế quan của Mỹ tính đến tháng 10/2025, tương đương 180 tỷ USD trên cơ sở hàng năm.

Nora Szentivanyi, chuyên gia kinh tế cấp cao tại J.P. Morgan, nhận định: “Một phán quyết thu hồi thuế quan IEEPA sẽ không có tác động lớn đến mức thuế suất hiệu dụng cuối cùng được thiết lập”. Bởi lẽ, chính quyền vẫn còn nhiều lựa chọn pháp lý thay thế. Chẳng hạn, họ có thể viện dẫn Điều 122 của Đạo luật Thương mại để duy trì mức thuế 15% trong 150 ngày, sử dụng thời gian đó để tìm kiếm các giải pháp lâu dài hơn.

Phản ứng dây chuyền

Áp lực từ thuế quan đang ngày càng hiện hữu với người tiêu dùng Mỹ. Trong năm 2025, khoảng 80% hóa đơn thuế quan do chính các doanh nghiệp gánh chịu. Tuy nhiên, theo dự báo từ J.P. Morgan, tỷ lệ này có thể giảm xuống chỉ còn 20% trong năm 2026, khi các doanh nghiệp buộc phải chuyển chi phí sang cho khách hàng.

Kyle Peacock, một chuyên gia tư vấn thuế quan, cho biết nhiều khách hàng của ông đã bắt đầu tăng giá ngay từ đầu năm mới, số khác dự kiến sẽ hành động trong quý I hoặc quý II. Những mặt hàng có biên lợi nhuận thấp, như thực phẩm tạp hóa, có thể sẽ là những thứ tăng giá sớm nhất.

Một nhà cung cấp thực phẩm lớn mà Peacock tư vấn đã trì hoãn việc tăng giá trong năm ngoái do không rõ cách tính toán thuế. Cuối cùng, họ quyết định áp dụng mức thuế suất trung bình trên tất cả các sản phẩm mình bán ra. Sự lộn xộn này cho thấy tính phức tạp của hệ thống thuế quan mới.

Về mặt vĩ mô, các nhà kinh tế tại Goldman Sachs ước tính thuế quan đã khiến lạm phát Mỹ trong năm 2025 tăng thêm 0.5 điểm phần trăm. Chủ tịch Fed Jerome Powell thậm chí còn nhận định rằng thuế quan của ông Trump là nguyên nhân chính khiến lạm phát vượt mục tiêu 2% của ngân hàng trung ương (lạm phát năm 2025 đạt 2.7%). Goldman Sachs dự báo chỉ trong sáu tháng đầu năm 2026, thuế quan có thể đẩy lạm phát tăng thêm 0.3 điểm phần trăm.

Trên bình diện quốc tế, tác động sẽ không đồng đều. Nghiên cứu của J.P. Morgan cho thấy, nếu thuế quan IEEPA bị bãi bỏ, các quốc gia từng chịu mức tăng thuế cao nhất như Ấn Độ, Brazil, Trung Quốc, Indonesia sẽ được hưởng lợi ngắn hạn. Họ thậm chí có thể tận dụng để đẩy mạnh xuất khẩu trước khi các loại thuế mới được áp đặt. Trong khi đó, tác động đến Mexico và Canada sẽ hạn chế, với điều kiện các ưu đãi theo Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA) vẫn được duy trì.

Chính sách “TACO” hay một cuộc chiến mới?

Áp lực chính trị là một yếu tố quan trọng không kém. Viễn cảnh giá cả tăng vọt trong năm 2026 đặt Tổng thống Trump trước một lựa chọn khó khăn trước thềm bầu cử giữa kỳ: kiên định với thuế quan hoặc nới lỏng để giảm bớt gánh nặng sinh hoạt phí cho cử tri. Lịch sử cho thấy ông Trump đã nhiều lần đảo ngược các đe dọa thuế quan, đến mức từ viết tắt “TACO” - Trump Always Chickens Out (“Trump luôn luôn rút lui”) trở thành trào lưu trên Phố Wall trong suốt mùa hè vừa qua.

Bằng chứng mới nhất là việc ông hoãn lại các mức thuế lớn dự kiến áp lên đồ nội thất, tủ bếp và mì ống Ý ngay trong những ngày đầu năm mới. Động thái này được cho là phản ánh sự lo ngại của chính quyền trước những tổn thương chính trị do chính họ tạo ra.

Tuy nhiên, nếu Tòa án Tối cao phán quyết chống lại mình, chính quyền Trump đã ngầm báo hiệu một con đường khác. Trong một cuộc gặp với các nghị sĩ Cộng hòa, ông Trump nói: “Chúng ta có một vụ kiện lớn ở Tòa án Tối cao. Tôi hy vọng họ làm điều tốt cho đất nước chúng ta. Tổng thống phải có khả năng xoay xở với thuế quan.”

Câu nói trên ám chỉ rằng một phán quyết bất lợi có thể không chấm dứt chính sách thuế quan, mà chỉ thay đổi cách thức thực thi, thậm chí có thể dẫn đến những đợt áp thuế mới.

Bất chấp những căng thẳng, nền thương mại toàn cầu đã chứng minh sự linh hoạt đáng kinh ngạc. Năm 2025, tổng giá trị thương mại toàn cầu lần đầu tiên được dự báo vượt mốc 35.000 tỷ USD, tăng 7% so với năm trước. Sự bùng nổ của thương mại dịch vụ (tăng 9%) và khả năng thích ứng của các chuỗi cung ứng đã giúp hóa giải phần nào tác động của thuế quan.

Phán quyết của Tòa án Tối cao vào thứ Sáu tới sẽ là một dấu mốc quan trọng, nhưng không phải là hồi kết. Nó có thể tạo ra một cú sốc pháp lý và tài chính ngắn hạn, mở ra cơ hội hoàn tiền nghìn tỷ, nhưng xu hướng bảo hộ và tái định hình các mối quan hệ thương mại sẽ vẫn tiếp diễn.

Trong một thế giới nơi các nền kinh tế đã gắn kết sâu sắc và công nghệ luôn tiến lên phía trước, các chính sách thương mại dù cứng rắn đến đâu cũng chỉ có thể làm chậm lại, chứ không thể đảo ngược được những lực đẩy căn bản của toàn cầu hóa.