Vì sao Bitcoin dần đánh mất vai trò tài sản "safe-haven" giữa cơn bão địa chính trị?

Giữa một tuần đầy biến động với những đe dọa thuế quan và căng thẳng địa chính trị leo thang, thị trường tài chính đã chứng kiến một sự phân hóa rõ nét chưa từng có giữa vàng và Bitcoin.

Khi vàng tăng vọt, lập đỉnh lịch sử mới trên 5.000 USD/ounce, thì Bitcoin lại giảm mạnh và hành xử như một tài sản rủi ro điển hình. Sự tương phản này đặt ra một câu hỏi lớn về danh hiệu “vàng kỹ thuật số” mà Bitcoin từng được kỳ vọng.

Bối cảnh địa chính trị và hai phản ứng trái ngược

Những tuần đầu năm 2026 chứng kiến căng thẳng địa chính trị gia tăng đột ngột, khởi nguồn từ các tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Các mối đe dọa áp thuế lên đồng minh NATO liên quan đến tranh chấp Greenland, cùng những đồn đoán về hành động quân sự tiềm tàng ở Bắc Cực, đã ngay lập tức đẩy nhà đầu tư vào trạng thái tìm kiếm sự an toàn.

Trong bối cảnh đó, vàng đã có màn trình diễn ngoạn mục. Giá vàng không chỉ vượt qua mốc tâm lý 5.000 USD/ounce mà còn tiến xa hơn, chạm mức 5.080 USD trong một số phiên giao dịch. Tổng mức tăng chỉ riêng trong tháng 1/2026 đã đạt hơn 17%, một con số ấn tượng thể hiện rõ dòng tiền đổ vào kim loại quý này.

Thậm chí, vàng còn “đánh bại” Ether (ETH) trong cuộc đua chạm mốc 5.000 USD trước, khép lại một kèo cược được thiết lập từ tháng 10/2025 trên thị trường dự đoán Polymarket.

Trái ngược hoàn toàn, Bitcoin lại chìm trong sắc đỏ. Từ ngày 18/01, sau khi các đe dọa thuế quan được đưa ra, Bitcoin đã mất 6,6% giá trị. Đồng tiền này giao dịch quanh mức 86.000 - 89.000 USD, giảm khoảng 30% so với đỉnh lịch sử 126.000 USD của tháng 10/2025, và mất hơn 2,6% kể từ sau bầu cử Mỹ năm 2024.

Tỷ lệ BTC/Vàng hiện chỉ còn khoảng 17-18, một mức thấp lịch sử phản ánh sự mất giá tương đối rõ rệt của Bitcoin. Sự phân kỳ này không đơn thuần là biến động ngắn hạn, mà lộ ra sự khác biệt cốt lõi trong bản chất của hai loại tài sản.

Bitcoin trở thành “Cây ATM”, Vàng là “Bể chứa thanh khoản”

Theo báo cáo “Why Gold is Leaving Bitcoin Behind” công bố ngày 23/1/2026 của NYDIG, nguyên nhân then chốt nằm ở đặc tính thanh khoản và cách các nhà đầu tư sử dụng chúng trong khủng hoảng.

Greg Cipolaro, Giám đốc Nghiên cứu Toàn cầu tại NYDIG, đã đưa ra một nhận định sắc sảo: Bitcoin đang hành xử như một “cây ATM” trong thời kỳ hoảng loạn, trong khi vàng đóng vai trò một “bể chứa thanh khoản thực sự”.

Sự nghịch lý nằm ở chính những ưu điểm của Bitcoin. Mạng lưới giao dịch 24/7 không ngừng nghỉ, thanh khoản sâu và khả năng thanh toán tức thời, vốn được ca ngợi trong thời kỳ thị trường tăng điểm, lại trở thành gót chân Achilles khi nhà đầu tư hoảng loạn.

Khi cần gấp tiền mặt để giảm đòn bẩy, đáp ứng yêu cầu ký quỹ, hoặc đơn giản là giảm thiểu rủi ro danh mục (VAR), nhà đầu tư có xu hướng bán tháo tài sản dễ chuyển đổi thành tiền mặt nhất.

Bitcoin, với tính thanh khoản vượt trội, trở thành lựa chọn đầu tiên. “Dưới áp lực căng thẳng và bất định, sở thích thanh khoản chiếm ưu thế, và động lực này ảnh hưởng đến Bitcoin nghiêm trọng hơn nhiều so với vàng”, Cipolaro nhấn mạnh.

Ngược lại, vàng dù kém “tiện lợi” hơn trong giao dịch vật lý và thanh toán tức thời, lại có xu hướng được nắm giữ chặt chẽ trong suốt cơn bão. Sự bất biến và giá trị thực chất của nó tạo ra một rào cản tâm lý đối với việc bán tháo, khiến nó trở thành nơi lưu trữ giá trị đích thực khi niềm tin vào các tài sản rủi ro khác suy giảm.

Hành vi của “Cá voi” và “Ngân hàng Trung ương”

Sự khác biệt càng được khoét sâu bởi hành vi trái ngược của những người nắm giữ lớn. Ở phe Bitcoin, dữ liệu on-chain cho thấy một xu hướng đáng lo ngại: các “vintage coins” – những đồng Bitcoin đã được nắm giữ từ nhiều năm, đang âm thầm di chuyển về các sàn giao dịch.

Hiện tượng này báo hiệu một dòng bán ra ổn định từ các holder dài hạn, tạo ra một “áp lực bán treo” liên tục đè nặng lên giá và khiến nó khó phục hồi. Eric Balchunas từ Bloomberg Intelligence gọi đây là một “silent IPO” của Bitcoin - một quá trình chốt lời âm thầm sau nhiều năm nắm giữ, tương tự như một đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng nhưng không được công bố rộng rãi.

Trong khi đó, vàng nhận được sự hậu thuẫn vững chắc từ các định chế quyền lực nhất: các ngân hàng trung ương. Theo dữ liệu được trích dẫn từ World Gold Council, hoạt động mua vào vàng của các ngân hàng trung ương trên toàn cầu vẫn tiếp tục ở mức cao kỷ lục trong năm 2025-2026.

Hoa Kỳ, với 81% dự trữ ngoại hối là vàng, là một minh chứng điển hình cho chiến lược này. Hành động tích trữ chiến lược, mang tính cấu trúc này tạo ra một lực cầu ổn định và khổng lồ, hoàn toàn đối lập với áp lực bán đang diễn ra trong thế giới tiền điện tử.

Cuộc chiến giữa “Cú sốc ngắn hạn” và “Mối đe dọa dài hạn”

Phân tích sâu hơn từ NYDIG cho thấy thị trường đang định giá rủi ro theo hai khung thời gian khác nhau, và mỗi tài sản thể hiện sức mạnh tối ưu trong một khung riêng biệt.

Các sự kiện hiện tại như đe dọa thuế quan hay căng thẳng ngoại giao thường được coi là các cú sốc có tính chất giai đoạn. Vàng từ lâu đã tỏa sáng trong vai trò công cụ phòng vệ cho loại rủi ro này, ví dụ như khi niềm tin vào chính sách hoặc đồng tiền pháp định suy giảm đột ngột.

Nghiên cứu của Giáo sư Campbell Harvey từ Đại học Duke cho thấy hệ số tương quan của vàng với các chỉ số bất ổn chính sách kinh tế (EPU) và rủi ro địa chính trị (GPR) là dương, nghĩa là vàng thường tăng giá khi rủi ro ngắn hạn gia tăng.

“Vàng vượt trội trong những thời điểm mất niềm tin ngay lập tức, rủi ro chiến tranh và giảm giá tiền tệ mà không dẫn đến sự sụp đổ toàn hệ thống”, Greg Cipolaro kết luận.

Ngược lại, Bitcoin được xem là công cụ phòng vệ vượt trội hơn cho những rủi ro cơ bản và kéo dài, như sự xói mòn niềm tin vào tiền pháp định trong nhiều thập kỷ, các cuộc khủng hoảng nợ có chủ quyền, hoặc sự suy giảm chậm rãi của hệ thống tài chính truyền thống.

Mối tương quan lịch sử âm 27% giữa Bitcoin và vàng trong 12 tháng qua, cùng với hệ số tương quan âm của Bitcoin với các chỉ số EPU và GPR, chứng tỏ nó không di chuyển theo cùng một kịch bản phòng vệ ngắn hạn như vàng.

“Chừng nào thị trường còn tin rằng các rủi ro hiện tại là nguy hiểm nhưng chưa mang tính nền tảng hệ thống, vàng vẫn sẽ là lựa chọn ưu tiên”, Cipolaro nhấn mạnh.

Góc nhìn đa chiều từ các chuyên gia thị trường

Jim Bianco của Bianco Research đưa ra một góc nhìn bổ sung, cho rằng câu chuyện chấp nhận Bitcoin đang mất dần sức hút. Các thông báo về việc áp dụng tiền điện tử của các tập đoàn hay quốc gia không còn đủ sức đẩy giá như trong quá khứ, cho thấy thị trường có thể đang chuyển sang một giai đoạn trưởng thành và đòi hỏi những động lực cơ bản mạnh mẽ hơn.

Eric Balchunas từ Bloomberg Intelligence lại nhìn nhận đợt điều chỉnh của Bitcoin trong một bối cảnh rộng lớn hơn. Ông chỉ ra rằng Bitcoin vừa trải qua một đợt tăng giá 300% chỉ trong vòng 20 tháng, từ dưới 16.000 USD năm 2022 lên đỉnh 126.000 USD vào tháng 10/2025. Việc điều chỉnh và củng cố ở thời điểm hiện tại là điều dễ hiểu.

Ông cũng lưu ý rằng các kim loại quý khác như bạc cũng đang có màn bắt kịp ấn tượng, với bạc tăng 205% và vàng tăng 83% kể từ sau chiến thắng bầu cử của Trump tháng 11/2024.

Con đường phía trước của hai loại tài sản

Triển vọng ngắn hạn tiếp tục nghiêng về phía vàng. Nhiều nhà phân tích từ Business Insider và các tổ chức khác dự báo giá vàng có thể tiếp tục hành trình tăng điểm, hướng tới các mức 6.000 USD thậm chí 7.150 USD vào cuối năm 2026 hoặc xa hơn. Động lực được kỳ vọng đến từ dòng tiền mạnh mẽ vào các quỹ ETF vàng, hoạt động mua vào không ngừng của ngân hàng trung ương, và lo ngại về lạm phát dai dẳng.

Với Bitcoin, bức tranh phức tạp hơn. Một mặt, nó phải đối mặt với những mối lo ngại mới như lỗ hổng lượng tử, nỗi sợ rằng máy tính lượng tử trong tương lai có thể phá vỡ mật mã bảo mật, với ước tính khoảng 430 triệu Bitcoin có thể gặp rủi ro. Mối lo này thậm chí đã khiến một số nhà quản lý quỹ kỳ cựu như Christopher Wood của Jefferies loại bỏ hoàn toàn Bitcoin khỏi danh mục.

Mặt khác, góc nhìn dài hạn từ các tổ chức lớn vẫn không hoàn toàn ảm đạm. Một cuộc khảo sát từ Coinbase cho thấy 80% nhà đầu tư tổ chức được hỏi sẽ giữ nguyên hoặc mua thêm tiền điện tử nếu thị trường giảm thêm 10%. Hơn 60% đã duy trì hoặc tăng tỷ trọng tiền điện tử kể từ tháng 10/2025.

Nhiều người coi đây là một phần của “thị trường gấu mang tính xây dựng” - giai đoạn tích lũy cần thiết sau một đợt tăng trưởng mạnh mẽ. Các yếu tố cơ bản dài hạn như việc áp dụng ETF, sự kiện Halving và kỳ vọng vào chính sách tiền tệ toàn cầu vẫn được kỳ vọng sẽ hỗ trợ Bitcoin trong tương lai.

Sự khác biệt không thể phủ nhận

Sự kiện này là một minh chứng rõ ràng rằng Bitcoin và vàng không phải là những tài sản có thể thay thế cho nhau trong danh mục đầu tư. Chúng phục vụ những mục đích khác nhau và phản ứng với các loại rủi ro khác nhau.

Trong ngắn hạn, vàng vẫn giữ vững ngai vàng với tư cách là tài sản trú ẩn tối thượng trước các cú sốc địa chính trị và kinh tế, được hậu thuẫn bởi niềm tin lịch sử và sự ủng hộ vĩ mô của các ngân hàng trung ương.

Bitcoin, với bản chất kỹ thuật số và thanh khoản cao, vẫn mang đặc tính của một tài sản đầu cơ rủi ro cao trong các đợt hoảng loạn thị trường, dù tiềm năng dài hạn của nó với tư cách một công cụ phòng ngừa rủi ro hệ thống vẫn còn nguyên vẹn.

Đối với nhà đầu tư, đặc biệt là những người mới, việc kỳ vọng Bitcoin sẽ hành xử như vàng trong mọi cơn bão là một sự ngộ nhận có thể phải trả giá đắt. Thay vào đó, một chiến lược kết hợp khôn ngoan, coi vàng là “thành trì” phòng thủ và Bitcoin như một “mũi nhọn” dài hạn cho sự đổi mới tài chính, có thể là chìa khóa để điều hướng qua những cơn địa chấn không ngừng của thị trường toàn cầu.