3 nghìn tỷ USD đầu tư AI của Big Tech: Điểm mù khấu hao đang che khuất lợi nhuận thực sự

Chưa bao giờ cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI) lại tiêu tốn nhiều tiền đến vậy. Năm tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới - Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft và Oracle - dự kiến sẽ chi tổng cộng 3 nghìn tỷ USD cho bất động sản, nhà máy và thiết bị trong vòng bốn năm tới, chủ yếu để xây dựng các trung tâm dữ liệu siêu lớn và mua sắm chip AI thế hệ mới.

Đó là một cuộc chuyển mình chưa từng có: từ những doanh nghiệp ưa thích mô hình “tài sản nhẹ”, họ đang nhanh chóng trở thành những đế chế công nghiệp nặng ký, nơi hàng trăm tỷ USD tài sản cố định sẽ âm thầm “bào mòn” lợi nhuận trong nhiều năm.

Nhưng có một nghịch lý: càng chi nhiều, bức tranh tài chính mà các công ty này công bố càng trở nên mờ mịt. Trên báo cáo kết quả kinh doanh của Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft hay Oracle, nhà đầu tư không thể tìm thấy một chỉ tiêu riêng biệt nào mang tên “khấu hao” (depreciation).

Chi phí khấu hao tài sản cố định, thứ vốn là hệ quả trực tiếp của làn sóng đầu tư AI, lại bị phân tán, nhồi nhét vào nhiều hạng mục khác nhau như giá vốn hàng bán, chi phí nghiên cứu và phát triển, hoặc chi phí quản lý doanh nghiệp. Cách trình bày này không có sự nhất quán giữa các công ty, và khác biệt hoàn toàn với những ngành vốn nặng tài sản truyền thống.

Hãy so sánh với ngành đường sắt Mỹ với ví dụ là hai ông lớn Union Pacific và Norfolk Southern, từ nhiều thập kỷ nay, luôn liệt kê khấu hao như một khoản mục chi phí vận hành độc lập ngay trên báo cáo thu nhập. Nhờ đó, bất kỳ ai cũng có thể thấy được bao nhiêu giá trị đầu máy, toa tàu đã mất đi trong kỳ, và biết chắc rằng các dòng chi phí khác không hề chứa đựng thành phần khấu hao. Big Tech, ngược lại, đang khiến nhà đầu tư phải dò dẫm trong bóng tối.

Meta Platforms từng cung cấp một minh chứng rõ nét cho sự thiếu minh bạch này, khi trong báo cáo tài chính năm gần nhất, công ty mẹ của Facebook ghi nhận lợi nhuận 60,5 tỷ USD, trong đó có 2,6 tỷ USD được “bơm” thêm nhờ điều chỉnh kéo dài thời gian sử dụng hữu ích của máy chủ và tài sản mạng. Một thay đổi tưởng chừng nhỏ về mặt kỹ thuật kế toán, nhưng với quy mô đầu tư hiện tại, nó có thể làm lệch lạc hàng chục tỷ USD lợi nhuận, và đây không phải là ngoại lệ.

Michael Burry đã cảnh báo rằng việc kéo dài thời gian khấu hao chip AI lên 5-6 năm, trong khi vòng đời công nghệ thực tế chỉ khoảng 2-3 năm, đang tạo ra một “trò bịp bợm” phổ biến. Ông ước tính từ năm 2026 đến 2028, các công ty công nghệ lớn có thể đang thổi phồng lợi nhuận tổng cộng tới 176 tỷ USD nhờ thủ thuật này.

Vấn đề không chỉ dừng lại ở các điều chỉnh nội bộ, chính các nhà phân tích Phố Wall, những người vốn không thường phàn nàn về phương pháp báo cáo của doanh nghiệp, cũng đã lên tiếng.

Trong báo cáo công bố ngày 28 tháng 1 năm 2026, nhóm phân tích của Morgan Stanley nhận định rằng “các công ty này vốn là doanh nghiệp nhẹ tài sản trong quá khứ, nên báo cáo tài chính hiện tại chưa được thiết kế phù hợp để hiển thị rõ ràng vị trí của khấu hao trên báo cáo kết quả kinh doanh”. Họ cảnh báo rằng hầu hết các mô hình dự báo đồng thuận hiện nay đều chưa lượng hóa đầy đủ tác động của khấu hao lên lợi nhuận, và chi phí sẽ phải điều chỉnh tăng mạnh trong tương lai gần, kéo theo kỳ vọng biên lợi nhuận giảm nếu doanh thu không tăng trưởng kịp.

Những con số cụ thể từ báo cáo tài chính và dự báo của Visible Alpha phơi bày mức độ nghiêm trọng. Alphabet ghi nhận chi phí khấu hao 21,1 tỷ USD trong năm 2025, tương đương 5% doanh thu; nhưng dự báo đến năm 2029, con số này có thể đạt gần 78 tỷ USD, chiếm 11% doanh thu. Đối với Oracle, mặc dù có quy mô nhỏ hơn, cũng chứng kiến mức khấu hao tăng từ 3,9 tỷ USD, tương đương 7% doanh thu, trong năm tài chính 2025 lên hơn 33 tỷ USD, tức khoảng 18% doanh thu, vào năm 2029.

Tổng hợp chung, năm ông lớn này báo cáo tổng chi phí khấu hao và phân bổ (depreciation & amortization) đạt 146 tỷ USD trong năm 2025, trong đó riêng khấu hao tài sản hữu hình là 104 tỷ USD. Đến năm 2029, con số D&A dự kiến vọt lên 394 tỷ USD - gấp 2,7 lần chỉ sau bốn năm.

Đáng chú ý, tốc độ chi tiêu vốn (capex) trong năm 2026 thậm chí còn vượt xa mọi dự báo trước đó. Theo công bố đầu năm, riêng bốn công ty gồm Alphabet, Amazon, Meta và Microsoft đã lên kế hoạch rót tổng cộng 635-700 tỷ USD cho hạ tầng AI, tăng 60-74% so với năm 2025. Amazon dẫn đầu với mức 200 tỷ USD, Alphabet theo sát với 175-185 tỷ USD. Điều này đồng nghĩa với việc núi khấu hao trong tương lai sẽ còn lớn hơn nhiều so với các ước tính hiện tại.

Cập nhật ngày 3 tháng 2 năm 2026, Morgan Stanley đã đưa ra một con số gây sốc: hơn 680 tỷ USD chi phí khấu hao có thể sẽ được ghi nhận từ bốn công ty bao gồm Microsoft, Oracle, Meta, và Alphabet, trong vòng bốn năm tới, một phần lớn đến từ việc các công trình xây dựng dở dang đi vào hoạt động.

Bank of America, qua phân tích của Justin Post, cũng chỉ ra rằng Phố Wall đang “phản ứng quá chậm”. Đến năm 2027, riêng Google, Meta và Amazon có thể có mức khấu hao thực tế cao hơn dự báo chung của thị trường tới 164 tỷ USD. Điều đó có nghĩa là lợi nhuận thực tế của họ sẽ thấp hơn đáng kể so với những gì nhà đầu tư đang kỳ vọng.

Ở chiều ngược lại, chuỗi cung ứng AI vẫn đang hưởng lợi lớn, vào ngày 16/01/2026, TSMC công bố doanh thu quý IV/2025 đạt kỷ lục 33,7 tỷ USD, tăng 25,5% so với cùng kỳ, chủ yếu từ mảng tính toán hiệu năng cao phục vụ AI. Họ dự kiến chi tiêu vốn năm 2026 lên tới 56 tỷ USD. Tuy nhiên, sự thịnh vượng của TSMC lại phơi bày một thực tế khắc nghiệt: công nghệ càng tân tiến thì vòng đời sản phẩm càng ngắn.

Ngay khi những lô chip H100 hay Blackwell được lắp đầy các trung tâm dữ liệu, thế hệ chip mới đã lộ diện với sức mạnh gấp ba lần. Việc khấu hao những tài sản này trong 5-6 năm, như cách nhiều công ty đang áp dụng, không còn phù hợp với chu kỳ đổi mới chóng mặt của ngành bán dẫn.

Trước áp lực ngày càng lớn từ giới phân tích và nhà đầu tư, Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Tài chính Mỹ (FASB) đã ban hành chuẩn mực mới ASU 2024-03 vào tháng 11 năm 2024. Đây được xem là một cuộc cách mạng về công bố thông tin tài chính.

Theo đó, các công ty đại chúng sẽ bắt buộc phải phân tách chi phí hoạt động trên báo cáo thu nhập thành năm hạng mục cụ thể: hàng tồn kho, thù lao nhân viên, khấu hao tài sản hữu hình, khấu hao tài sản vô hình, và các chi phí khác.

Quy định này sẽ có hiệu lực cho báo cáo năm 2027 và báo cáo quý năm 2028. Dù các doanh nghiệp hoàn toàn có thể áp dụng sớm, nhưng lịch sử cho thấy rất ít công ty tự nguyện mở toang cánh cửa vốn đang che chắn lợi nhuận của họ.

Chính vì thế, giới chuyên môn kỳ vọng Big Tech sẽ không chờ đến năm 2028. Họ có cơ hội “ghi điểm” với thị trường bằng cách chủ động cung cấp bảng phân tích chi phí chi tiết ngay từ bây giờ. Một động thái như vậy không chỉ giúp nhà đầu tư đánh giá đúng giá trị doanh nghiệp trong kỷ nguyên AI, mà còn thể hiện trách nhiệm và sự minh bạch, điều mà các cổ đông dài hạn luôn tìm kiếm.

Tác động từ câu chuyện khấu hao đã bắt đầu lan tỏa trên thị trường chứng khoán. Theo European Business Magazine, chỉ số Russell 2000 gồm các công ty vốn hóa nhỏ đã tăng 6% từ đầu năm 2026, trong khi nhóm cổ phiếu Big Tech gần như đi ngang. Sự phân hóa này phản ánh tâm lý e ngại của nhà đầu tư trước những ẩn số từ báo cáo tài chính.

Citi ước tính tổng đầu tư vào hạ tầng AI của các hyperscaler có thể lên tới 2.800 tỷ USD vào năm 2029, nhưng cảnh báo rằng nếu chi phí khấu hao tăng mạnh và được công bố minh bạch, biên lợi nhuận sẽ thu hẹp và định giá thị trường sẽ phải điều chỉnh sâu.

Cuộc đua AI vẫn đang nóng lên từng ngày, nhưng song hành với tham vọng công nghệ là trách nhiệm giải trình. Khi 3 nghìn tỷ USD được rót vào bê tông, cáp quang và những con chip AI mạnh mẽ nhất hành tinh, việc giấu đi hàng trăm tỷ USD chi phí khấu hao trong những dòng chữ nhỏ, những khoản mục tổng hợp, không còn là vấn đề kỹ thuật đơn thuần. Đó là điểm mù lớn nhất trên bức tranh lợi nhuận của kỷ nguyên số, và nó chỉ có thể được khắc phục khi chính các doanh nghiệp tiên phong chấp nhận đặt sự minh bạch lên trên hết.