Cuộc săn đón trái phiếu 40 năm của Nhật và cú xoay chuyển bất ngờ sau bầu cử

Trong một diễn biến trái ngược với nhiều dự báo bi quan, thị trường trái phiếu chính phủ Nhật Bản (JGB) kỳ hạn siêu dài đã có một tuần giao dịch đáng chú ý. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 40 năm đã giảm 8.5 điểm cơ bản (bps) xuống còn 3.73%, mức thấp nhất kể từ ngày 9 tháng 1. Đây là phiên giảm thứ tư liên tiếp, được “chống lưng” bởi làn sóng mua vào mạnh mẽ từ các nhà đầu tư nước ngoài. Cùng chuỗi ngày đó, lợi suất trái phiếu 30 năm cũng giảm 6.5 bps, xuống 3.495%.

Động thái này diễn ra ngay sau khi lợi suất của các trái phiếu này chạm mức cao kỷ lục vào cuối tháng trước. Nguyên nhân chính đến từ những cam kết trong chiến dịch bầu cử của Thủ tướng Sanae Takaichi về việc đình chỉ thuế thực phẩm trong hai năm. Cam kết này, được giới phân tích xem như một tín hiệu “dịu dàng” về mặt tài khóa (fiscal dove), đã làm dấy lên lo ngại về thâm hụt ngân sách và lạm phát, khiến giới đầu tư bán tháo trái phiếu dài hạn, đẩy lợi suất lên cao. Tuy nhiên, chiến thắng áp đảo của Đảng Dân chủ Tự do (LDP) của bà Takaichi dường như đã xóa tan nhiều bất ổn chính trị, tạo đà cho thị trường hồi phục.

Theo ông Tomoaki Shishido, chiến lược gia cấp cao tại Nomura Securities, “Các nhà đầu tư nước ngoài đang liên tục thu mua trái phiếu kỳ hạn siêu dài khi giá của chúng giảm”.

Dữ liệu từ Bộ Tài chính Nhật Bản xác nhận điều này: trong tuần kết thúc vào ngày 31 tháng 1, các nhà đầu tư ngoại quốc đã mua ròng 2 nghìn tỷ yên, tương đương 12.87 tỷ USD, trái phiếu chính phủ Nhật. Đây là khối lượng mua ròng lớn nhất kể từ tháng 4 năm ngoái và cũng là tuần thứ năm liên tiếp họ trở thành người mua ròng. Một phiên đấu thầu trái phiếu 40 năm diễn ra trong tuần đó cũng cho kết quả mạnh mẽ, chứng minh nhu cầu vững chắc từ phía nước ngoài.

Trong khi trái phiếu dài hạn hồi sắc, thị trường trái phiếu ngắn hạn lại trải qua những biến động trái chiều. Vào thứ Hai, lợi suất trái phiếu ngắn hạn (như kỳ hạn 2 năm và 5 năm) đã tăng mạnh do thị trường chuẩn bị cho kịch bản đồng yên suy yếu. Lợi suất trái phiếu 2 năm thậm chí đã chạm mức cao nhất kể từ tháng 5/1996. Tuy nhiên, sang thứ Ba, các lợi suất này đã quay đầu giảm nhẹ.

Ông Eiichiro Miura, Tổng giám đốc cấp cao phụ trách đầu tư tại Nissay Asset Management, lý giải rằng việc đồng yên không tiếp tục yếu đi như kỳ vọng đã làm giảm bớt áp lực dự đoán Ngân hàng Nhật Bản (BOJ) sẽ sớm tăng lãi suất. Một đồng yên yếu thường thúc đẩy chi phí nhập khẩu, đẩy giá cả trong nước lên cao và có thể buộc BOJ phải hành động.

Trước bầu cử, thị trường từng kỳ vọng một sự hồi sinh của cái gọi là “Takaichi trade”, nơi một vị thủ tướng theo đường lối nới lỏng tài khóa sẽ khiến đồng yên và trái phiếu suy yếu trong khi cổ phiếu tăng. Kịch bản này dựa trên logic: chi tiêu công lớn có thể kích thích tăng trưởng nhưng cũng làm trầm trọng thêm gánh nặng nợ và lạm phát. Tuy nhiên, diễn biến thực tế sau bầu cử cho thấy một bức tranh phức tạp hơn.

Dòng vốn ngoại ào ạt đổ vào trái phiếu dài hạn, tận dụng mức lợi suất hấp dẫn ở vùng cao kỷ lục trước đó, đã tạm thời lấn át những lo ngại về lạm phát và chính sách. Điều này cho thấy, trong ngắn hạn, yếu tố lợi suất tuyệt đối và sự ổn định chính trị vẫn là điểm thu hút mạnh mẽ đối với vốn toàn cầu đang tìm kiếm nơi trú ẩn và tỷ suất sinh lời.

Diễn biến này không thể tách rời khỏi bối cảnh chung của thị trường toàn cầu và chính sách của BOJ. Trong khi các ngân hàng trung ương lớn như Fed đang ở chu kỳ thắt chặt, BOJ vẫn duy trì chính sách tiền tệ cực kỳ nới lỏng, tạo ra chênh lệch lãi suất rộng. Điều này vốn gây sức ép khiến đồng yên suy yếu. Tuy nhiên, bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy BOJ có thể điều chỉnh chính sách, như bỏ kiểm soát đường cong lợi suất YCC hoặc tăng lãi suất, đều có thể ngay lập tức gây chấn động thị trường, như đã thấy ở các phiên biến động mạnh của trái phiếu ngắn hạn. Việc đồng yên ổn định trở lại tạm thời đã xoa dịu những lo ngại này.

Hơn nữa, việc các “ông lớn” nước ngoài gia tăng mua vào JGB, đặc biệt là trái phiếu dài hạn, có thể được xem như một sự bỏ phiếu bằng tiền mặt cho triển vọng ổn định dài hạn của nền kinh tế Nhật Bản dưới thời tân chính phủ, bất chấp các rủi ro về lạm phát và nợ công. Nó cũng phản ánh xu hướng phân bổ lại danh mục toàn cầu khi lợi suất tại các thị trường phát triển khác như Mỹ và châu Âu có dấu hiệu đỉnh.

Thị trường trái phiếu Nhật Bản đang trải qua một giai đoạn phân hóa rõ rệt: trái phiếu dài hạn được hỗ trợ bởi dòng tiền ngoại mạnh mẽ tìm kiếm lợi suất, trong khi trái phiếu ngắn hạn nhạy cảm hơn với các kỳ vọng về chính sách của BOJ và biến động tỷ giá yên.

Sự kiện nhà đầu tư nước ngoài mua ròng 2 nghìn tỷ yên chỉ trong một tuần là một tín hiệu mạnh mẽ, cho thấy sức hút của tài sản Nhật Bản vẫn còn nguyên vẹn trong mắt các quỹ đầu tư toàn cầu. Tuy nhiên, sự cân bằng mong manh này có thể dễ dàng bị phá vỡ nếu áp lực lạm phát trở nên rõ ràng hơn hoặc nếu BOJ có những động thái bất ngờ.