Kịch bản BOJ tăng lãi suất ngay trong tháng 3 đang nóng dần lên

Khi đồng Yên liên tục suy yếu bất chấp các nỗ lực can thiệp, áp lực buộc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) phải nâng lãi suất ngay trong tháng 3 đang gia tăng, đặc biệt trong bối cảnh chính trị và kinh tế vĩ mô có nhiều biến động khó lường.

Trong bối cảnh nền kinh tế lớn thứ tư thế giới đang đối mặt với những thách thức kép từ áp lực tỷ giá và lạm phát, một cựu thành viên Hội đồng chính sách BOJ vừa đưa ra nhận định có thể làm thay đổi cục diện thị trường.

Makoto Sakurai, người từng giữ vị trí thành viên Hội đồng quản trị BOJ giai đoạn 2016-2021, cho rằng ngân hàng trung ương này buộc phải xem xét nâng lãi suất ngay trong cuộc họp tháng 3 nếu đồng Yên tiếp tục trượt giá, đặc biệt khi Thủ tướng Sanae Takaichi dự kiến có chuyến thăm Washington hội đàm với Tổng thống Donald Trump vào đúng thời điểm diễn ra cuộc họp chính sách ngày 18-19 tháng 3.

Áp lực kép từ chính trị và thị trường tiền tệ

Câu chuyện về đồng Yên yếu đã vượt xa khỏi phạm vi của một vấn đề kinh tế thuần túy để trở thành bài toán chính trị nhức nhối tại Nhật Bản. Kể từ khi bà Takaichi, một người được đánh giá có xu hướng ôn hòa về tài khóa và tiền tệ, lên nắm quyền vào tháng 10 năm ngoái, đồng Yên đã mất tới 8% giá trị so với đồng đô la Mỹ, chạm đáy 18 tháng ở mức 159,45 Yên đổi một đô la vào tháng 1. Dù đã phục hồi phần nào, đồng tiền Nhật hiện vẫn dao động quanh ngưỡng 155 Yên đổi một đô la, xa hơn đáng kể so với mức 147 Yên trước khi bà Takaichi nhậm chức.

Điều đáng nói, Washington gần đây đã tiến hành kiểm tra lãi suất nhằm nâng đỡ đồng Yên, một động thái được giới phân tích đánh giá là tín hiệu cho thấy Mỹ mong muốn đồng tiền Nhật mạnh lên so với đô la. Đây là một bước ngoặt quan trọng trong quan hệ tiền tệ song phương, bởi trước đây Washington thường không ủng hộ các can thiệp làm yếu đồng bạc xanh.

Chính trong bối cảnh nhạy cảm này, chuyến thăm Mỹ của Thủ tướng Takaichi dự kiến diễn ra vào khoảng thời gian BOJ họp chính sách. Sakurai nhận định bà Takaichi có thể tìm kiếm sự hỗ trợ từ BOJ trong việc kiềm chế đà giảm của đồng Yên, bởi các biện pháp can thiệp trực tiếp chỉ có tác dụng tạm thời. Cách hiệu quả nhất để đối phó với áp lực bán Yên chính là nâng lãi suất.

Bức tranh lạm phát và tăng trưởng lương

Tuy nhiên, bức tranh kinh tế Nhật Bản đang hiện lên với nhiều mảng màu đan xen. Số liệu công bố ngày 21 tháng 2 cho thấy chỉ số giá tiêu dùng toàn quốc (CPI) tháng 1 chỉ tăng 1,5% so với cùng kỳ năm trước, thấp hơn nhiều so với mức 2,1% của tháng 12 và là mức thấp nhất kể từ tháng 3 năm 2022. CPI lõi quốc gia cũng giảm từ 2,4% xuống 2%, thấp nhất trong hai năm qua.

Thoạt nhìn, những con số này có thể khiến BOJ do dự trong việc thắt chặt chính sách, nhưng câu chuyện không đơn giản như vậy. Các nhà hoạch định chính sách đang đặc biệt chú ý đến kết quả đàm phán lương mùa xuân giữa doanh nghiệp và công đoàn (Shunto). Nếu đà tăng trưởng lương mạnh mẽ được duy trì, đó sẽ là cơ sở vững chắc để BOJ biện minh cho việc nâng lãi suất ngay trong tháng 3, bất chấp số liệu lạm phát tháng 1 có phần hạ nhiệt.

Bởi trên thực tế, một đồng Yên yếu sẽ đẩy chi phí nhập khẩu lên cao và làm gia tăng áp lực lạm phát, vô hiệu hóa tác dụng từ các khoản trợ cấp nhiên liệu của chính phủ. Do đó, nhu cầu chống lại đà trượt giá của đồng Yên có thể trở thành yếu tố quyết định thúc đẩy hành động sớm từ BOJ.

Kịch bản tăng lãi suất: Tháng 3 hay tháng 4?

Sakurai thẳng thắn nhận định: “Sẽ hợp lý hơn nếu chờ đến tháng 4, nhưng tùy thuộc vào diễn biến của đồng Yên, khả năng BOJ tăng lãi suất trong tháng 3 là hoàn toàn có thể”. Nhận định này được đưa ra trong bối cảnh BOJ đã chấm dứt chương trình kích thích quy mô lớn kéo dài một thập kỷ vào năm 2024 và đã nâng lãi suất nhiều lần, bao gồm cả đợt tăng tháng 12 đưa lãi suất chính sách ngắn hạn lên 0,75% - mức cao nhất trong 30 năm.

Thống đốc BOJ Kazuo Ueda cũng đã nhiều lần bày tỏ sẵn sàng tiếp tục nâng lãi suất nếu các dự báo kinh tế của ngân hàng trung ương này thành hiện thực. Lạm phát đã vượt mục tiêu 2% của BOJ trong gần bốn năm, tạo áp lực buộc cơ quan này phải hành động.

Các cuộc họp tiếp theo của BOJ sẽ diễn ra vào ngày 18-19 tháng 3 và ngày 27-28 tháng 4, trong đó cuộc họp tháng 4 sẽ đi kèm với các dự báo tăng trưởng và lạm phát mới. Đa số các nhà kinh tế được Reuters khảo sát dự báo BOJ sẽ nâng lãi suất lên 1% vào cuối tháng 6, trong khi thị trường đang định giá khoảng 70% khả năng tăng lãi suất trước tháng 4.

Dự báo từ các tổ chức tài chính lớn

Không chỉ Sakurai, nhiều tổ chức tài chính hàng đầu cũng đang điều chỉnh dự báo về lộ trình thắt chặt chính sách của BOJ. Bank of America Securities mới đây đã sửa đổi dự báo tăng lãi suất, cho rằng BOJ sẽ nâng lãi suất tại cuộc họp tháng 4 thay vì tháng 6 như dự kiến trước đó, và sau đó duy trì nhịp độ tăng 25 điểm cơ bản mỗi 4-5 tháng, đưa lãi suất lên 1,75% vào cuối năm 2027.

Theo BofA, bối cảnh của sự điều chỉnh này là đánh giá của BOJ về cán cân rủi ro xung quanh triển vọng kinh tế và giá cả đã thay đổi đáng kể kể từ mùa thu năm ngoái. Khi “lạm phát cơ bản” tiến gần đến 2% và rủi ro suy thoái kinh tế giảm dần, BOJ đã trở nên cảnh giác hơn với rủi ro lạm phát tăng cao do đồng Yên yếu. Chiến thắng áp đảo của đảng Dân chủ Tự do (LDP) trong cuộc bầu cử Hạ viện cũng được kỳ vọng củng cố quan điểm này.

Oxford Economics cũng nâng dự báo lãi suất cuối cùng (terminal rate) của BOJ lên 1,5% từ mức 1% trước đó, dựa trên sự thay đổi trong ước tính về lãi suất trung tính (neutral rate) của Nhật Bản. Theo tổ chức này, lạm phát kỳ vọng sẽ duy trì ở mức cao do kết quả lạm phát dai dẳng và tình trạng thiếu hụt lao động cơ cấu thúc đẩy chuyển dịch chi phí tiền lương.

Trong khi đó, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) khuyến nghị Nhật Bản tiếp tục tăng lãi suất và tránh nới lỏng chính sách tài khóa hơn nữa. IMF nhấn mạnh tầm quan trọng của tính độc lập và uy tín của BOJ trong việc duy trì ổn định lạm phát kỳ vọng, đồng thời cảnh báo chi phí vay tăng cao có thể làm phức tạp kế hoạch cắt giảm thuế và chi tiêu của Thủ tướng Takaichi.

Rủi ro và thách thức từ tốc độ thắt chặt

Tuy nhiên, tăng lãi suất với tốc độ nhanh không phải là lựa chọn không có rủi ro. Sakurai cảnh báo rằng tăng lãi suất quá nhanh có thể gây tổn hại đến hệ thống ngân hàng Nhật Bản, làm gia tăng số vụ phá sản giữa các doanh nghiệp nhỏ và ảnh hưởng đến bảng cân đối kế toán của các ngân hàng khu vực.

IMF cũng chỉ ra rằng nợ công cao và cán cân tài khóa xấu đi khiến nền kinh tế Nhật Bản dễ bị tổn thương trước các cú sốc khác nhau, đồng thời dự báo chi phí thanh toán lãi suất sẽ tăng gấp đôi từ năm 2025 đến năm 2031 khi nợ được tái cấp vốn với lãi suất cao hơn.

Thêm vào đó, bất ổn từ chính sách thương mại Mỹ cũng đang tạo ra những biến động khó lường trên thị trường ngoại hối. Tổng thống Trump mới đây tuyên bố sẽ tăng thuế nhập khẩu toàn cầu từ 10% lên 15% sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ việc sử dụng quyền khẩn cấp để áp thuế. Điều này tạo ra tâm lý tìm kiếm tài sản an toàn, hỗ trợ đồng Yên trong ngắn hạn nhưng đồng thời cũng làm gia tăng bất ổn cho triển vọng kinh tế toàn cầu.

Kết luận

Như vậy, BOJ đang đứng trước một bài toán cân não: hoặc hành động sớm để ngăn chặn đà trượt giá của đồng Yên và kiểm soát lạm phát kỳ vọng, hoặc chờ đợi thêm thông tin về tăng trưởng lương và dữ liệu kinh tế quý 1 để có cơ sở vững chắc hơn.

Cuộc họp ngày 18-19 tháng 3 sẽ là tâm điểm chú ý của toàn thị trường, đặc biệt trong bối cảnh chuyến thăm Mỹ của Thủ tướng Takaichi có thể tạo ra những áp lực chính trị không nhỏ lên quyết định của ngân hàng trung ương. Với lãi suất hiện ở mức 0,75% và dự báo có thể lên tới 1,75% vào cuối năm 2027, hành trình bình thường hóa chính sách tiền tệ của Nhật Bản vẫn còn rất dài và đầy chông gai phía trước.